یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٦٨ - زمان و مقتضیات آن

یادداشتهای استاد مطهری، ج ١٠، ص: ١٦٧

٢٩. مسئله قابلیت انعطاف باید بحث شود که انسان چه اندازه و در چه حدود باید انعطاف پذیر باشد و در چه حدودی نباشد.

تلوّن و رنگ عوض کردن و شکل عوض کردن یکی از صفات پست و دانی بشر است، اگرچه موفقیتهای کوچک و دنائت آمیزی همراه دارد اما به انسان جنبه طفیلی میدهد. این زرنگی نیست، بی شخصیتی است. به قول یکی از سناتورها یگانه حزب واقعی در ایران که تابلو و مرامنامه مدوّن ندارد اما عملًا نیرومندترین احزاب است و اکثریت قریب به اتفاق رجال کشور ما پیرو او هستند، حزب «باد» است، تابع بادند که از شمال بوزد یا جنوب یا از آن طرف کره زمین، منطقشان منطق قدرتی است که در روی کار است.

بحار جزء ٢ از جلد ١٥، ص ١٩٨:

عن الامالی للشیخ: فی ما اوصی به امیرالمؤمنین ابنه علیهماالسلام: یا بنی انه لابدّ للعاقل من ان ینظر فی شأنه فلیحفظ لسانه و لیعرف اهل زمانه.

٣٠. در باب تاریخ و جبر تاریخ از اینجا باید شروع کرد که تاریخ چیست؟ عامل تاریخ کدام است؟ چگونه به وجود میآید؟

سیر تاریخ چگونه است؟ یعنی آیا روی خط مستقیم است؟ یا خط منحنی و دوری یا مارپیچی و یا حلزونی است؟ آیا راست است که تاریخ تکرار میشود؟ آیه کریمه لترکبنّ طبقاً عن طبق. زیربنا و محرک تاریخ چیست؟

اما تاریخ چیست؟ تاریخ مجموعی است از حوادث (حوادث یعنی وقایع گذران)، حرکتها، فعالیتها، کارها، زندگیها، جنگها، صلحها، خوشیها، ناکامیها. جنگ بین الملل اول یک حادثه تاریخی است. حمله اسکندر یا مغول و نهضت مسلمانان هرکدام یک حادثه تاریخی میباشند. تشکیل سلطنتها و تمدنها و ایجاد قدرتها و مرکزیتها و فنا و زوالها، حوادث تاریخی میباشند. هر علمی و هر