یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٥٣ - یادداشت اسلام و مقتضیات زمان

یادداشتهای استاد مطهری، ج ١٠، ص: ١٥٢

(رجوع شود به سخنرانی فریضه علم. در آن سخنرانی گفتهایم که اسلام بعضی چیزها را در شکل خاص خواسته است، آنها تعبدیات است و [در] بعضی چیزها هدف را خواسته و وسیله را تعیین نکرده است).

وظیفه چهارم مجتهد

وظیفه چهارم اساسی اجتهاد رسیدگی به مسئلههای نوظهور است از قبیل بیمه و بانک و غیره.

٢٣. بحث اسلام و مقتضیات زمان در حقیقت بحث دین و تمدن است. تمدن، متطور و متکامل است و از نظر بسیاری از مفکرین، دین خود یکی از عوامل تمدن و هم یکی از شاخههای تمدن است و با تغییرات تمدن ناچار است تغییراتی را بپذیرد و متحول شود (رجوع شود به جلد اول تاریخ تمدن ویل دورانت صفحه ١٠٩- ١١٠ و به جلد دوم علم الاجتماع نیکولا حداد، باب سوم تا آخر کتاب).

ما در اینجا اول باید معنی تمدن را ذکر کنیم. این کلمه که ترجمه یک کلمهای است یونانی که معنی «شهر» میداده است، مترجمین عربی آن را با لغت «مدینه» ترجمه کردهاند (رجوع شود به یادداشتهای اقتصاد صفحه ... اقتباس از کتاب عقاید بزرگترین علمای اقتصاد).

دین و احتیاجات انسان

زندگی اجتماعی انسان احتیاج دارد به خیلی چیزها: مناسبات تولید، مبادله، قانون، حکومت، وسایل و ابزار زندگی. مجموعاً باید دید انسان در زندگی خود باید چه هدفهایی داشته باشد و چه راههایی برای رسیدن به آن هدفها انتخاب کند و برای پیمودن این راهها و رسیدن به این هدفها چه وسایلی را انتخاب کند.

مطلب ما این است که در زندگی و تمدن، هدفهای بشر و همچنین راه بشر برای رسیدن به آن هدف متفاوت نیست ولی وسایل و ابزارها متفاوت میشود.

هدفهای بشر ناشی از غرایز بشر است. بشر غریزه حب ذات دارد. به واسطه این غریزه از حیات خود دفاع میکند، با دشمن، با