یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٣٩ - اسلام و مقتضیات زمان

یادداشتهای استاد مطهری، ج ١٠، ص: ١٣٨

١. لازمه جمود توقف است و لازمه جهالت انحراف. اجتهاد نیروی محرک است به قول اقبال، و به عقیده من، هم محرک است و هم هدایت کن؛ هم نقش موتور را دارد و هم نقش رل را.

٢. مثالهای متناسب با این مسجد: مسئله ولاء کفار و تشبه به آنها، مسئله تعظیم شعایر و استیلها، مسئله لباس و شخصیت. رجوع شود به نمره ١٩.

٣. جامد تابع اسلاف است و جاهل علاقهمند به نو، مثال مرد دو مو.

٤. هدف و راه یکی است، وسیله مختلف میشود.

٥. مجازاتهای نصابدار و مجازاتهای بینصاب، همچنین است مالیاتهای نصابدار و نصاب ندار

٦. احکام اصلی به منزله روح و زیربنا و احکام فرعی روبنا هستند.

٧. مثال خضاب نکردن مولی، سبق و رمایه، خرید و فروش خون

٨. قرآن هم به «صراط مستقیم» تعبیر میکند.

٩. از نظر زندگی و بشر هدف و راه همواره ثابت است و وسیله متغیر، و از نظر دین برخی احکام جامهای است که به تن حکم دیگر پوشیده شده است، مثال اقتعاط، نه حکم اصلی و اساسی. مجتهد باید راه و هدف بشر را بشناسد و هم تن و جامه را.

١٠. شاخصهای اسلامی به شکلی است که از طرفی ما را در راه تکامل زندگی به حرکت میآورد و از طرفی ما را از مسیرهای انحرافی باز میدارد.

١١. داستان طبیب جراح آدمکش ولی با جرأت و شهامت و موضوع اینکه دنیا نمیپسندد که دست دزد را ببرند، این عمل غیر انسانی است.

١٢. کار اجتهاد از نظر دین بیشتر دو چیز است: تشخیص اهم و مهم (مثال به حدیث مرارة) و دیگر تشخیص روح و تن یا تن و