یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٣٥ - اسلام و مقتضیات زمان

یادداشتهای استاد مطهری، ج ١٠، ص: ١٣٤

فرهنگی، در جهت تکامل تغییر میکند. ولی اسلام حافظ و پاسدار مدار زندگی است نه حافظ و پاسدار یک مرحله از مراحل زندگی.

به عبارت دیگر دوگونه شرایط در کار است: شرایط مرحلهای و شرایط مداری. شرایط مرحلهای متغیر است و نوعاً متکامل است. از نظر این شرایط، انسان باید، هم پیش برنده این شرایط باشد و هم تابع آنها و خود را باید با آنها منطبق کند. ولی شرایط مداری ثابت است.

مثلًا عدالت و امنیت، آزادی، ایمان، راستی، درستی، فعالیت و کار، استقامت و امثال اینها شرایط مداری است ولی لامپا و گاری و تیراندازی و اسب سواری شرایط مرحلهای میباشند. انسان باید کوشا باشد برای حفظ شرایط مداری و تطور و تکامل شرایط مرحلهای و تطبیق خود بر آنها.

به عبارت دیگر زندگی دو گونه شرایط دارد: شرایط ثابت و شرایط متغیر. شرایط ثابت کادر و مدار زندگی را تشکیل میدهد.

مثلًا راستی، درستی، امانت، آزادی، عدالت، وفا، عبادت، اینها مدار زندگی میباشند. ولی سنگ، آهن، فولاد، نایلون، اتم، مراحل زندگی هستند. شرایط اول شرایط مداری است و شرایط دوم شرایط مرحلهای.

اشتباهی که پیدا میشود- چه برای جامدها و چه برای جاهلها- در تفکیک نکردن میان مدارهای زندگی با مراحل زندگی است و ریشه این اشتباه هم به اصطلاح منطق در باب مغالطات «اخذ ما لیس بعلة علة» و یا «اخذ ما مع العلة علة» است. مثلًا گویند عمرو بن معدی کرب شمشیری داشت که ضرب المثل بود. روزی عمر شمشیر را از او خواست و به دست گرفت، ظاهراً آزمایش مختصری کرد و نپسندید و گفت: همین است آن شمشیری که این همه تعریف میکنند؟ عمرو گفت: تو شمشیر را گرفتی، بازو را که نگرفتی، هنر مال بازوست نه شمشیر.

اشتباهی که برای جاهلها و جامدها پیدا شده از این قبیل است.

مثلًا در گذشته مردم در خزانه حمام غسل میکردند. در این خزانهها