یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٣٢ - اسلام و مقتضیات زمان

یادداشتهای استاد مطهری، ج ١٠، ص: ١٣١

قوانین مدنی ایران در روابط زن و مرد میشود. در اینجا جمودها و جهالتهایی هست. جهالت خیلی از جمود بیشتر است و بر آن میچربد و به جای اینکه اشکال را در اجرای آن بدانند، از لحاظ اجرا مردان را تبرئه میکنند.

مسئله گمرک

٢٥. مسئله گمرک و خیال آنکه عشّار قدیم و گمرک [جدید] از لحاظ حقوقی یکی است، یکی از بارزترین مصادیق جهل بلکه جمود است. در اینجا فقط اشتراک در لفظ است و بس (به تاریخچه این مطلب در لغتنامه دهخدا و غیره رجوع شود).

٢٦. اجتهاد شیعه که از شیخ طوسی و کتاب مبسوط شروع شد، نوعی خروج از جمود بود.

٢٧. باید بدانیم معنی انطباق با زمان نه آرایش و پیرایش است و نه نسخ.

٢٨. راجع به این مطلب اولًا باید راجع به زمان که اوضاع متغیری را ایجاب میکند و کاروان زمان در حرکت است و یکنواخت نیست بحث شود؛ ثانیاً راجع به معنی «اقتضاء»، که میگویند ایجاب میکند یعنی چه؟ یک اقتضاء این است که ضرورت ریاضی و فیزیکی است. گاهی ضرورتهای اجتماعی به حد ضرورتهای ریاضی و فیزیکی قطعی و جبری است، مثل نتایجی که از افزایش جمعیت، از صنعتی شدن و ماشینی شدن کارها و از پیشرفتهای علمی و از تحولات و انقلابهای اجتماعی و سیاسی پیش میآید. برخی دیگر مقتضیاتْ هیچ ضرورتی نیست، فقط ضعف نفس است، بستگی دارد به روحیه بشر، به خیالپرستی و هواپرستی بشر، مایهاش یک تلقین است، یک توهم است. یک کلمه در میآید که فقط امّلها با مردها نمیرقصند، امّلها مشروب نمیخورند، امّلها از دو تا بچه زیادتر دارند.

ثالثاً پس از آنکه ما دو نوع اقتضاء دیدیم، باید بدانیم که در مقابل برخی شرایط جدید اجتماعی وظیفه و زیرکی و هوشیاری ما ایجاب میکند که خود را و زندگی خود را با آن منطبق کنیم و تطبیق