یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٠١ - اسلام - عظمت و انحطاط مسلمانان

یادداشتهای استاد مطهری، ج ١٠، ص: ١٠٠

صفات قومی ملل اسلامی در انحطاط مسلمین.

قسم دیگر اموری است که به خاصه مسلمین مربوط است. آنها هم بر دو دستهاند: علما و امرا.

درباره علما این قسمتها هست که آیا کوتاهی از ناحیه آنها بود که نتوانستند وظیفهای را که اسلام عهده آنها گذاشته است از توضیح و تفسیر صحیح و از نظارت و مراقبت در حسن اجرا و فداکاری در این راه [انجام دهند] و اینکه تا چه حد علمای اسلام در راه خدمت به اسلام فداکاری کردند و تا چه اندازه اسلام را وسیله اغراض شخصی خود قرار دادند و چه اندازه جمود و کوتاه فکری نشان دادند [١]، تا چه اندازه تحت تأثیر متنفذین عصر خود قرار گرفتند. در این قسمت، روحانیت، وضع حدیث، نهضتهای جمود فکری مثل اشعریگری، ظاهریگری، اخباریگری باید طرح شود.

اما آنچه مربوط به حکام [٢] و امراست این است که اغراض خاص و سیاستها و خودپرستیها و جاه طلبیها و یا بیلیاقتیهای آنها چه اندازه در این قسمت تأثیر داشته است. مثلًا خلفای راشدین چه اندازه مسئول این انحطاط هستند، خلفای اموی و عباسی همینطور، سلاطین و امرایی که [حکومت کردند] همینطور.

و اما آنچه مربوط به خارج از حوزه اسلام و مسلمین است عبارت است از خرابکاریها که ملل غیرمسلمان در میان مسلمانان کردند، آنچنان که ابوالخطاب گفت: «و لقد دسست فی اخبارکم أربعة آلاف حدیث»، فعالیتهای زیرپردهای که یهودیان و مجوسیان و مانویان و شعوبیان با تظاهر به اسلام و مسلمانی به منظور تخریب اسلام کردند.

تأثیر جنگهای صلیبی و باز شدن راه شرق و غرب از این مقوله است.