پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤٢٨ - حكم فقط حكم اللَّه!

اين آيه، هم عبادت را مخصوص خدا مى‌شمرد و هم بقاء را و هم حكم و قضاء را، گرچه بعضى حكم را در اينجا فقط به معناى حكم تكوينى و اراده نافذ خداوند در همه چيز شمرده‌اند، و بعضى ديگر تنها به معناى داورى روز قيامت، و بعضى گفته‌اند حكم در اينجا فقط جنبه تشريعى دارد، ولى ظاهر اين است كه آيه اطلاق دارد و هرگونه حكم را در عالم هستى و در عالم شريعت، در دنيا و آخرت شامل مى‌شود.

و در اين‌كه مراد از «وجه» در جمله‌ «كُلُّ شَيْ‌ءٍ هَالِكٌ إِلَّا وَجْهَهُ» چيست؟

بعضى آن را به معناى اعمال صالحى كه به قصد خدا انجام مى‌شود، و بعضى به معناى دين و آئين او، و بعضى به معناى مقام پروردگار تفسير كرده‌اند.

ولى مى‌دانيم «وجه» در اصل به معناى صورت است، و از آنجا كه به گفته راغب صورت اولين چيزى است كه در مقابل افراد ديگر قرار مى‌گيرد، و شريف‌ترين عضو ظاهر بدن است، اين واژه بر موجودات شريف اطلاق شده است، و به همين مناسبت به ذات پاك خدا اطلاق مى‌گردد و در اين آيه نيز ظاهراً در همين معنا به كار رفته.

امّا از آنجا كه هر موجودى با اين ذات باقى و ابدى ارتباط پيدا كند، رنگ ابديّت به خود مى‌گيرد، دين و آئين خداوند، و اعمالى كه براى او انجام مى‌شود و پيامبران الهى از آن نظر كه با او ارتباط دارند باقى و جاودانى هستند، و به اين ترتيب تمام تفسيرهايى كه ذكر شد در معناى آيه جمع است.