پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٧٠ - شرح مفردات

«خَلَقَ الْإِنسَانَ مِنْ نُطْفَةٍ»: «انسان را از نطفه بى ارزشى آفريد». [١]

بديهى است خلقت به معناى ابداع و ايجاد بعد از عدم تنها مخصوص خدا است، و لذا اين نوع خلقت از غير او نفى شده است، آنجا كه مى‌فرمايد: «أَفَمَنْ يَخْلُقُ كَمَنْ لَايَخْلُقُ أَفَلَا تَذَكَّرُونَ»: «آيا كسى كه مى‌آفريند و ابداع مى‌كند با كسى كه چنين نمى‌كند يكسان است؟ آيا متذكّر نمى‌شويد؟». [٢]

ولى معناى دوم (ايجاد چيزى از چيز ديگر، و اندازه‌گيرى براى اين كار) درباره غير خدا نيز صادق است و آيه‌ «فَتَبَارَكَ اللَّهُ أَحْسَنُ الْخَالِقِينَ»: «پس بزرگ و بر بركت است خدايى كه بهترين آفرينندگان است!» [٣] ناظر به همين معنا مى‌باشد.

اين واژه گاهى به معناى دروغ نيز آمده، شايد از اين نظر كه انسان به هنگام دروغ گفتن، چيزى را كه واقعيت ندارد در سخن خويش ايجاد مى‌كند.

در مقائيس اللغة براى خلق دو ريشه ذكر شده، يكى اندازه‌گيرى، و ديگرى صاف و نرم بودن، و لذا يك سنگ صاف و نرم را صخره خلقاء مى‌گويند، و نيز از همين‌جا به اشياى كهنه كه با گذشت زمان صاف و نرم شده است واژه خَلَق (بر وزن شفق) اطلاق مى‌شود ولى اخلاق كه به معناى صفات و سجاياى ثابت آدمى است از معناى اوّل يعنى اندازه‌گيرى گرفته شده است (چرا كه ابعاد و اندازه‌هاى شخصيت و روح انسان‌ها را معيّن مى‌كند).

[١]. سوره نحل، آيه ٤٢.

[٢]. سوره نحل، آيه ١٧.

[٣]. سوره مؤمنون، آيه ١٤.