پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٧٩ - خداوندا! تو پروردگار جهانيانى

كار رفته همه انواع ستايش‌ها را شامل مى‌شود و «الْعالَمينَ» نيز چون به صورت جمع با الف و لام است تمام موجودات جهان را اعم از عاقل و غير عاقل، مادّى و مجرد، همه را در بر مى‌گيرد (و اين‌كه به صورت صيغه جمع عاقل آمده است به اصطلاح از باب تغليب است). [١]

بنابراين اگر ديگران نيز در گوشه‌اى از اين جهان اقدام به تعليم و تربيت و پرورش و انعام مى‌نمايند همه از پرتو او است، و اگر كسى مالكيّتى دارد شعاعى از مالكيّت مطلقه او مى‌باشد، بنابراين قبل از اين‌كه از بندگان او تشكر و سپاسگذارى كنيم يا حمد و ستايش آنها نماييم، بايد خدا را بستائيم و در برابر ذات مقدّس او شكرگزارى كنيم.

فخررازى در اينجا با توجّه به اين‌كه حمد و سپاس در برابر نعمت است به شرح اجمالى نعمت‌هاى خداوند پرداخته، و گفته است: تنها دقّت درباره بدن انسان نشان مى‌دهد كه به گفته دانشمندان علم تشريح نزديك به پنج‌هزار نوع اعضاى مختلف يا منافع گوناگون از مواهب الهى در خلقت بدن به كار رفته است، تازه آنچه در اين زمينه معلوم شده در مقابل آنچه هنوز كشف نشده همچون قطره در برابر اقيانوس است.

و سپس به ذكر آثار ربوبيّت و تدبير خداوند در بقيه جهان هستى پرداخته، مى‌فرمايد: «از بررسى اينها چنين به دست مى‌آيد كه هزار هزار (يك ميليون) مسأله قابل توجّه يا بيشتر و كمتر در اين زمينه وجود دارد، و با توجّه به اين‌كه‌

[١]. به همين دليل هنگامى كه موسى عليه السلام در برابر فرعون خدا را به عنوان «رب العالمين» توصيف مى‌كند او مى‌پرسد رب العالمين چيست؟ موسى عليه السلام مى‌فرمايد: «رَبُّ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ وَمَا بَيْنَهُمَا»: «اوست پروردگار آسمانها و زمين، و آنچه ميان آن دو قرار دارد».