پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٤٤ - ٢ روح عبادت و پرهيز از افراط و تفريطها

صورت گرفته بعضى تا آنجا پيش رفته‌اند كه حتى سجود براى غير خدا را- اگر توأم با اعتقاد به مالكيّت و ربوبيّت مسجود نباشد- بى‌مانع شمرده‌اند و سجده فرشتگان را بر آدم عليه السلام، و سجده برادران يوسف عليه السلام را در برابر يوسف عليه السلام به عنوان شاهد ذكر كرده‌اند.

بعضى ديگر هرگونه توجّه و توسّل به پيامبر صلى الله عليه و آله و امامان عليهم السلام و شفاعت طلبيدن و خضوع در مقابل آنها را شرك شمرده‌اند و فاعل آن را مشرك مى‌شمرند.

ولى حقيقت اين است كه با هيچ‌يك از اين دو عقيده نمى‌توان هماهنگ شد.

توضيح اين‌كه: حقيقت عبادت همان‌گونه كه در آغاز اين بحث در شرح مفردات از قول علماى لغت نقل كرديم همان خضوع مطلق و نهايت تواضع و تذلّل در مقابل معبود است، و از نظر اسلامى اين كار مخصوص خدا است، و در برابر هر شخص ديگرى انجام شود شرك در عبادت محسوب مى‌گردد.

به تعبير ديگر خضوع و تواضع مراتبى دارد: مرحله‌اى از آن در برابر دوستان انجام مى‌گيرد و نقطه مقابل آن تكّبر در برابر آنها است، مرحله ديگر در برابر انسان‌هاى گرانقدرى همچون پدر و مادر انجام مى‌شود چنانكه قرآن مى‌فرمايد:

«وَاخْفِضْ لَهُمَا جَنَاحَ الذُّلِّ مِنْ الرَّحْمَةِ»: «و پر و بال تواضع خويش را از روى محبّت و لطف، در برابر آنان فرود آر». [١]

و مرحله بالاترى از آن در برابر پيامبران صلى الله عليه و آله و امامان معصوم عليه السلام انجام مى‌گيرد تا آنجا كه مسلمانان حق نداشتند صداى خود را فراتر از صداى پيامبر صلى الله عليه و آله بلند

[١]. سوره اسراء، آيه ٢٤.