پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٢٢ - آنها نيز اعتراف دارند

همچنين از آفرينش و تدبير هر يك از مخلوقات از بت‌پرستان سؤال شود، خالق و مدبّر را خداوند يكتا معرّفى مى‌كنند!

اين آيات و آيات مشابه آن در قرآن مجيد [١] يكى از تعبيرات زنده توحيد فطرى است، البتّه ممكن است اين پاسخ هماهنگ به خاطر استدلال عقلى نيز باشد كه از راه برهان نظم به آن رسيده بودند، ولى با توجّه به اينكه مشركان عرب مردمى بى‌سواد، و دور از علم و دانش و استدلال بودند، اين هماهنگى در جواب نشان مى‌دهد كه پاسخ مزبور از فطرت آنان سرچشمه مى‌گرفته كه همه بدون استثنا در آن يكسان بودند، وگرنه استدلال‌هاى عقلى هر قدر روشن باشد نمى‌تواند اين‌چنين عموميّت و شمولى را مخصوصاً در ميان يك گروه دور از علم و دانش كسب كند.

اينجا است كه ما فكر مى‌كنيم آيات پنجگانه فوق و مانند آن، اسنادى براى توحيد فطرى محسوب مى‌شوند.

لذا در تفسير روح البيان در ذيل آيه ٩ سوره زخرف مى‌فرمايد: «وَفِى الْآيَةِ اشَارَةٌ الى انَّ فى جِبِلَّةِ الْإنْسَانِ مَعْرِفَةً للَّهِ، مَرْكُوزَةً»: در اين آيه اشاره‌اى به اين حقيقت است كه معرفة اللَّه در سرشت انسان قرار داده شده». [٢]

در تفسير فخر رازى ذيل آيه ٨٧ سوره زخرف نيز همين مطلب به صورت سؤال و جوابى طرح شده، مى‌گويد: گروهى معتقداند كه اين آيه و مانند آن در قرآن مجيد دلالت بر فطرى بودن اعتراف به وجود خداوند جهان دارد، ولى‌

[١]. مانند آيه ٦٣ سوره عنكبوت، آيه ٢٥ سوره لقمان و آيه ٣٨ سوره زمر.

[٢]. روح البيان، جلد ٨، صفحه ٣٥٣؛ در ذيل آيه ٧٨ همين سوره زخرف نيز به همين معنا اشاره كرده است، جلد ٨، صفحه ٣٩٩.