تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٢٧٣ - شرح آيات

تامّ و تمام او بر ماست و هر انحرافى از آن جدايى و گمراهى است.

«وَ هُوَ الْعَلِيُّ الْعَظِيمُ‌- و اوست بلند مرتبه بزرگوار.» معنى علوّ چيست؟ و معنى عظمت كدام است؟

«العلى» بلندى در مكان است. پس آيا خداوند در بالاترين قلّه در جهان هستى وجود دارد؟ هرگز ... پروردگار ما از جاى گرفتن در هر مكانى فراتر است، و او همواره شاهدى است حاضر «وَ هُوَ مَعَكُمْ أَيْنَ ما كُنْتُمْ‌ [٣] و هر جا كه باشيد با شماست». و «عظيم» در لغت مشتق از عظم استخوان است و دارنده استخوان درشت عظيم درشت استخوان ناميده مى‌شود، پس آيا خداى سبحانه و تعالى را استخوانى است؟! هنگام تفسير اين گونه لفظهاى قرآن، و همچنين ديگر نامهاى خدا واجب است كه به هدفهاى آنها توجّه كنيم و مقدّمات و مبدءهاى (لغوى) را رها كنيم، از آن رو كه هر لفظى را مبدئى است كه بدان مدلولى حسّى مادّى مى‌پوشاند، و غايتى كه بدان نسبت به خدا مدلولى معنوى و قدسى مى‌بخشد. پس اگر كلمه «العلىّ» از لحاظ حسّى دلالت بر بلندى مكان دارد، اين كلمه از لحاظ معنوى به چيرگى و تمكّن اشاره مى‌كند، و پروردگار ما بدين معنى «علىّ والا» است، هم چنان كه او «عظيم» به معنى صاحب نيرو و شدّت و هيبت است. و ما هنگام سخن گفتن از خدا به دو سبب اين لفظها را به كار مى‌بريم

نخست: نبودن الفاظى به جاى اينها كه بر آن غايتها و هدفها دلالت كند، و هنگامى كه قرآن مى‌خواهد اين معانى مطلق را به ذهنهاى محدود ما كه حتى از احاطه بر آفريدگان ناتوان است نزديك كند، اين الفاظ را به كار مى‌برد.

دوم: براى آن كه به آفريده‌اى كه پاره‌اى نيرو و هيبت يا ... يا ... را به دست آورده فريفته و خيره نشويم و او را به جاى خدا نپرستيم، و در آن صورت نگوييم: به فلانى از آن رو سر بسپاريم كه صاحب دارايى يا نيرو يا زيبايى يا