تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٣٦٢ - شرح آيات

بخشى از صفتهاى مؤمنان همچون پرهيز از گناه و درگذشتن از كسى كه بدى كرده مى‌پردازد. آن گاه قرآن پس از بيان اين مطالب ما را يادآور بخشى ديگر از آن صفتها مى‌شود، همچون انتقام گيرى پس از ستمديدگى و بردبارى و درگذشتن از خطا كه از كارهاى پسنديده سنجيده است.

شرح آيات

[٣٧] برخى اجتماعها وجود دارند كه دين را منحصر به پيروى از پاره‌اى آداب مى‌كنند، بدون توجّه به قضاياى سرنوشت ساز مهمّى كه آنها را مكلّف و به از خود گذشتگى و جهاد و شهادت مى‌كند، از اين رو در همان حال كه به ساختن مسجدها و دانشسراها (ى دينى) مى‌پردازند مى‌بينى كه از ستم كردن نسبت به يكديگر پروايى ندارند، و از احكام خدا حمايت و دفاعى نمى‌كنند، و حال آن كه قرآن در بسيارى از سوره‌هاى خود و نيز به صورتى كلّى و فراگير به بيان صفتهاى اجتماع مسلمان مى‌پردازد تا صورتى متكامل از آنچه بايد اجتماع خود را بدان بگردانيم به دست ما دهد و ميزان نزديكى و دورى اجتماع موجود را از آنچه قرآن بدان مژده مى‌دهد در مى‌يابيم.

از بارزترين صفتهاى اجتماع اسلامى كوشش براى پرهيز از ارتكاب گناهان بزرگ و زشتكاريهاست، كه واجب است اجتماع مسلمان از جاهليّت با تمام ابعاد فرهنگى و اقتصادى و سياسى و اجتماعى آن پاك و زدوده شود.

«وَ الَّذِينَ يَجْتَنِبُونَ كَبائِرَ الْإِثْمِ‌- و آن كسان كه از گناهان بزرگ و زشتيها اجتناب مى‌كنند.» گناهان بزرگ- چنان كه پيداست- گناهان اجتماعى و تجاوز به حقوق مردم است، و گفته‌اند مراد از آن شرك است، و شك نيست كه شرك زشت‌ترين ظلم، و بزرگترين گناه است، و اين تفسير را/ ٣٦٩ به ابن عباس نسبت داده‌اند، و گفته‌اند مراد بدعتها و شبهه‌ها و در نتيجه گمراهى فرهنگى است كه به نوبه خود از گناهان اجتماعى محسوب مى‌شود، و يكى از مفسّران گفته است كه مراد مطلق گناهانى‌