تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٣٥٥ - شرح آيات

در حالى كه اسلام با واقع نگرى خود به رابطه‌اى استوار ميان كوشش انسان و آنچه بر او واقع مى‌شود، يك بار از طريق عوامل مادّى پيدا، و ديگر بار از طريق عوامل ناپيداى غيبى ايمان دارد، و اين ايمان برخاسته از اعتقاد بدين امر است كه هر چه بر انسان مى‌گذرد، و بلكه هر چيز كه در زندگى مى‌گذرد همانا به علم خدا و به اذن اوست و او جز به حكمت رسايى كه ذات عزّ و جلّ او خود از آن آگاه است چيزى را منع نمى‌كند يا اذن نمى‌دهد، و هموست كه گويد: «إِنَّ اللَّهَ لا يُغَيِّرُ ما بِقَوْمٍ حَتَّى يُغَيِّرُوا ما بِأَنْفُسِهِمْ‌ [٧٤] خدا چيزى را كه از آن مردمى است دگرگون نكند تا آن مردم خود دگرگون شوند».

آيات قرآن اين حقيقت را با بيان چيرگى كامل خدا بر نظام هستى تأكيد مى‌كند، پس ابرهايى كه تقديرها آنها را گرد مى‌آورد و متراكم مى‌كند، و بارانى كه بر زمين خشك و تهى فرو مى‌بارد و زندگى را،/ ٣٦١ پس از آن كه انسان نوميد شده، در آن بر مى‌انگيزد، اين همه بيهوده صورت نمى‌پذيرد، بلكه به حكمت دقيق الهى روى مى‌دهد، پس هر گاه راستى و درستى در ميانه مردم كاهش يابد و همدردى آنها نسبت به يكديگر سستى پذيرد و هر گاه ستمگرى و گمراهى بر آنها فرمانروايى كند و هر گاه كه گناهان و كارهاى زشت بزرگ افزونى يابد رحمت خدا كه مثلا در باران نمودار شده است، دور مى‌شود. هم چنان كه نجات كشتى نشستگانى كه كشتى آنها امواج دريا را مى‌شكافد يا غرق آنها با وضع آنان ارتباط دارد، اگر اهل صلاح و كوشش باشند، باد موافق آنان را به راه امن و سلامت مى‌كشاند، امّا اگر به خود ستم كرده باشند و مهلتشان به پايان رسيده باشد، طوفانى بنيان كن آنها را به كام خود فرو مى‌برد.

پروردگار ما رابطه ميان آنچه بر انسان واقع مى‌شود و كردار او را اين چنين بيان مى‌كند و مى‌گويد

«وَ ما أَصابَكُمْ مِنْ مُصِيبَةٍ فَبِما كَسَبَتْ أَيْدِيكُمْ‌- اگر شما را مصيبتى‌