تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٢٠١ - شرح آيات

تَكُنْ فِتْنَتُهُمْ إِلَّا أَنْ قالُوا وَ اللَّهِ رَبِّنا ما كُنَّا مُشْرِكِينَ‌ [٢١] و روزى همه را گرد آوريم، سپس به آنها كه شرك آورده‌اند بگوييم: آن كسان كه مى‌پنداشتيد كه شريكان خدايند اكنون كجايند؟ عذرى كه مى‌آورند جز اين نيست كه مى‌گويند

سوگند به خدا پروردگار ما كه ما مشرك نبوده‌ايم»، و پاره‌اى از بهانه‌تراشان گويند: «إِنَّ الَّذِينَ تَوَفَّاهُمُ الْمَلائِكَةُ ظالِمِي أَنْفُسِهِمْ قالُوا فِيمَ كُنْتُمْ قالُوا كُنَّا مُسْتَضْعَفِينَ فِي الْأَرْضِ قالُوا أَ لَمْ تَكُنْ أَرْضُ اللَّهِ واسِعَةً فَتُهاجِرُوا فِيها فَأُولئِكَ مَأْواهُمْ جَهَنَّمُ وَ ساءَتْ مَصِيراً [٢٢] كسانى هستند كه فرشتگان جانشان را مى‌ستانند در حالى كه بر خويش ستم كرده بودند. از آنها مى‌پرسند: در چه كارى بوديد؟ گويند: ما در روى زمين مردمى بوديم زبون گشته. فرشتگان گويند

آيا زمين خدا پهناور نبود كه در آن مهاجرت كنيد؟ مكان اينان جهنّم است و سرانجامشان بد».

/ ٢٠٨ «وَ لكِنْ ظَنَنْتُمْ أَنَّ اللَّهَ لا يَعْلَمُ كَثِيراً مِمَّا تَعْمَلُونَ‌- بلكه مى‌پنداشتيد كه خدا بر بسيارى از كارهايى كه مى‌كنيد آگاه نيست.» شايد مرادشان اين است كه خداوند رازها و امور پنهانى را نمى‌داند، و تنها ظاهر اعمال را مى‌بيند. و مفسّران آورده‌اند كه گروهى از كافران نزديك كعبه گرد آمدند، يكى از آنها گفت: آيا مى‌پنداريد كه خدا سخن ما را مى‌شنود؟ ديگرى گفت: بلى، در صورتى كه صداى خود را بلند كنيد، و سوّمى گفت: كسى كه صداى بلند را بشنود صداى آهسته و در گوشى را نيز مى‌شنود، و اين آيه نازل شد.

اين آيه احتمال تفسيرى ديگر دارد و آن عدم اهتمام و بى توجّهى آن گروه به شهادت خدا بر خويشتن است، پس كسى كه به چيزى توجّه نكند و در بند آن نباشد مانند كسى است كه بدان ايمان نياورده باشد.

[٢٣] ولى اين پندارها مصيبتها بر آنان باراند و آنها را به پست‌ترين ژرفاى‌