تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ١٨١ - شرح آيات

كه به واقع آنها راه مى‌بريم، و حتى در ميان خودمان به عنوان بشر آيا زيد مى‌تواند كه عمرو را چنان كه خويشتن خود را بررسى مى‌كند، بررسى كند؟ هرگز ... پس ظواهر بر آن امور باطنى دلالت مى‌كند و اگر ما اين روش را دنبال كنيم شايد به واقعيّت برسيم ... پس شعور چيست؟ و ظواهرى كه بر آن دلالت مى‌كند كدام است.؟ به نظر مى‌رسد شعور همان دستگاه سازگار كننده ميان چيز و محيطى است كه آن چيز در آن قرار دارد./ ١٨٧ ما اين دستگاه را از بركت حواس كه آنها را با اشاره از راه اعصاب به مغز مى‌رساند، داريم، و در آنجاست كه مجموعه دستگاههاى دماغ به تحليل اشاره‌ها و صدور فرمانهاى مناسب در هر مورد مى‌پردازند. شك نيست كه همانند اين دستگاه- و گرچه تكامل نيافته- نزد ديگر جانداران، و بلكه در گياهان وجود دارد كه وضع خود را- بدين يا بدان صورت- به كمك هسته‌هاى مركزى خود با محيط پيرامونش سازگارى مى‌دهند. آرى، ما نظير چنين دستگاهى را در جمادات كشف نكرده‌ايم ولى سزاوار است كه پس از دانش، خود به وجود اندازه‌اى كافى از هماهنگى و سازگارى ميان تمام كاينات و موجودات درباره اين دستگاه از خود بپرسيم، و اگر- مثلا- نيروى جاذبه را يكى از ظواهر آن فرض كنيم، از حقيقت دور نشده‌ايم.

[١٢] سياق سوره هم چنان به بيان قدرت خدا كه در اين آفرينش عظيم جلوه‌گر است مى‌پردازد و مى‌گويد كه آسمانها و زمين بدو گردن سپرده و به فرمانبردارى به سويش آمدند و او تقدير چنان راند كه شمار آسمانها به حكمت بالغه و اراده بازنگشتنى او هفت آسمان باشد، و آسمانهاى بزرگ بى درنگ، اين فرمان را پذيرفتند، و در ظرف مدتى كه پروردگار مقرر كرده و دو روز يا دو دوره بود، هفت آسمان شدند.

«فَقَضاهُنَّ سَبْعَ سَماواتٍ‌- پس هفت آسمان را پديد آورد.» اين هفت آسمان كدام است؟ آيا هفت طبقه پيرامون زمين ماست كه آسمان محيط بر ما را تشكيل مى‌دهد؟ يا هفت مجموعه از كهكشانهاست كه يك‌