تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ١٤٤ - شرح آيات

همّت از شما بسى دور است)! «أَ فَلَمْ يَسِيرُوا فِي الْأَرْضِ‌- آيا در زمين سير نكرده‌اند؟» تا محلهاى به خاك افتادن عاد و ثمود و اصحاب ايكه‌ [٩٦] را ببينند و بقاياى قلعه‌هاى بعلبك را و اهرم مصر، و آثار شهر بابل و آنچه را در مداين بوده است و ... و ... تاريخ ستمگران را مورد مطالعه قرار دهند.

بلى. سير كرده‌اند و كتابهاى تاريخ و موزه‌هاى شهرها، و بسيارى از روايات مردم را درباره اين حقايق خوانده و نگهدارى كرده‌اند، ولى مهمّ همان عبرت گيرى است.

«فَيَنْظُرُوا كَيْفَ كانَ عاقِبَةُ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ‌- تا بنگرند كه عاقبت كسانى كه پيش از آنها مى‌زيسته‌اند چگونه بوده است؟» و آيا آنها به سبب كم بودن تعداد يا ضعف ساز و برگ و محدود بودن تأثيرشان در مقايسه با اينان پايان يافته‌اند؟ هرگز ...

«كانُوا أَكْثَرَ مِنْهُمْ وَ أَشَدَّ قُوَّةً وَ آثاراً فِي الْأَرْضِ‌- مردمى كه نيرويشان بيشتر و آثارشان در روى زمين فراوانتر بود.» آنها زمين را با كندن و برداشتن خاك و تغيير دادن چهره آن بيش از آن كه اينان كردند، آباد ساختند، اما آن كاخهاى بلند و دژهاى استوار و منارهاى آسمان‌خراش هيچ سودى به حالشان نكرد.

/ ١٤٨ «فَما أَغْنى‌ عَنْهُمْ ما كانُوا يَكْسِبُونَ‌- پس آن چيزها كه به دست مى‌آوردند سودشان نبخشيد.» [٨٣] آنها به منطق زور متّكى شدند و منطق درست را رد كردند، و خواستند منطق خود را با اموال و آثار خود در زمين تقويت كنند، در حالى كه مى‌پنداشتند كه بر حقّند زيرا به ظاهر قويترند و چون از نظر تعداد و ساز و برگ‌