تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٦٢ - شرح آيات

انكارشان نسبت به حق يكسانند، زيرا پيامبران را تكذيب كردند و با رسالتهاى ايشان مخالفت ورزيدند، و اين پيوند ميان رويدادهاى تاريخ است و سپس رهنمايى به وسيله آنها به سنّت خداوند در زندگى كه بر ژرفى بينش و ايمان مؤمن آل فرعون دلالت مى‌كند.

پس از آن كه اين آيه خردها را از خلال رويدادهاى اندوهبار و وحشت افزاى تاريخ متوجّه عبرتهاى تاريخى مى‌كند بر عدالت خداوند تأكيد مى‌ورزد و نشان مى‌دهد سرانجامى كه بشر بر اثر انديشه و رفتار خود بدان مى‌رسد نتيجه قضا و قدر ظالمانه الهى نيست، كه چنين چيزى از خداوند بعيد است.

«وَ مَا اللَّهُ يُرِيدُ ظُلْماً لِلْعِبادِ- و حال آن كه خدا براى بندگانش خواستار ستم نيست.» بلكه اين بندگانند كه وقتى با حق و سنّتهاى زندگى مخالفت مى‌ورزند، خود به خويشتن ظلم مى‌كنند.

[٣٢- ٣٣] وى سپس پرهيز دادن خود را از روز خشم خدا دنبال مى‌كند.

/ ٦٤ «وَ يا قَوْمِ إِنِّي أَخافُ عَلَيْكُمْ يَوْمَ التَّنادِ- اى قوم من! از آن روز كه يكديگر را به فرياد بخوانيد بر شما بيمناكم.» آنجا كه هر كس ديگران را به فرياد مى‌خواند تا شايد او را از عذاب رهايى بخشند. و كلمه «أخاف بيمناكم» كه آن مؤمن مى‌گويد دليل بر دلسوزى و مهربانى او نسبت به مردم است.

سپس واقعيّت آن روز را بيان مى‌كند

«يَوْمَ تُوَلُّونَ مُدْبِرِينَ ما لَكُمْ مِنَ اللَّهِ مِنْ عاصِمٍ‌- آن روز كه همگى پشت كرده باز مى‌گرديد و هيچ كس شما را از عذاب خدا نگه نمى‌دارد،» زيرا آنچه بشر را از عذاب و انتقام خدا محفوظ نگه مى‌دارد همان ايمان و كردار نيك است، و شما دستاوردى از اين قبيل در دست نداريد.

«وَ مَنْ يُضْلِلِ، اللَّهُ فَما لَهُ مِنْ هادٍ- و هر كس كه خدا گمراهش كند، هيچ راهنمايى ندارد.»