تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٢٠٣ - شرح آيات

جايگاهشان در آتش است.» در واقع شكيبايى آنها در آخرت با صبرشان در دنيا تفاوت دارد، صبر آنها در دنيا صبر بر طاعتها و خوددارى از نافرمانيها بوده كه گشايش و پاداش نيك را به دنبال داشته است، ولى در آخرت اگر هم بتوانند شكيبايى كنند، به هر حال جايگاهشان تا ابد در آتش است.

«وَ إِنْ يَسْتَعْتِبُوا فَما هُمْ مِنَ الْمُعْتَبِينَ‌- و اگر هم طالب عفو و خشنودى (خدا) شوند، كسى آنها را عفو نكند و از آنها خشنود نشود.» اگر به درگاه خدا توبه هم بكنند، توبه آنها پذيرفته نشود، بر عكس دنيا كه فرصت توبه براى آنها فراوان است.

[٢٥] عوامل انحراف بسيار است، و نسبت به انسانى تا انسانى ديگر تفاوت دارد، و در زندگى يك فرد نيز از مرحله‌اى به مرحله‌اى ديگر مختلف است.

در مرحله كودكى انسان به يك عامل دلبسته است و آن بازى و بازيچه است، امّا در مرحله جوانى، دوستان بد از تأثيرگذارترين عوامل انحراف بر نفسند، در حالى كه در مرحله مردانگى بشر رفته رفته به تأثير پذيرى از عوامل مال و فرزندان و فخر فروشى كشانده مى‌شود.

و اينجا قرآن به دوستان بد اشاره مى‌كند كه كسى را كه از هدايت پروردگارش دور شده احاطه كرده‌اند/ ٢١٠ و كار بدش را در نظرش مى‌آرايند، چندان كه هيچ راهى براى هدايت يافتن نمى‌يابد.

بيگمان گمراهى- همچون راهيابى- از اختيار انسان بر خويشتن خويش آغاز مى‌شود، ولى پس از آن به تقريب از حدود تسلّط انسان بيرون مى‌رود، بدانگاه كه عوامل انحراف و زنجيرهاى گمراهى از هر سو او را دربر گرفته، چندان كه از رهايى از قيد آنها ناتوان شده است. در آن زمان او را بينى كه دلش بر اثر استمرار ارتكاب گناهان فاحش سخت شده، و محيط اجتماعى او از وجود نيكوكارانى كه بدو اندرز مى‌دادند تهى گشته، و فقط همدمان بد او را در بر گرفته‌اند و مانند كرم ابريشمى شده كه در پيله‌اى كه خود براى خويش تنيده است خفه مى‌شود.