تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ١٧٨ - شرح آيات

نهاده؟. سقفش را برافراشت و بپرداختش. شبش را تاريك كرد و روشناييش را آشكار ساخت. و پس از آن زمين را بگسترد. و از آن آب بيرون آورد و چراگاهها پديد كرد».

برخى پاسخ داده‌اند: ثمّ براى پيامدى بيانى است، يعنى سپس داستان آسمان را بشنو كه چنين و چنان است.

و برخى گفته‌اند: خداوند نخست زمين را آفريد و دوّم آسمان را خلق كرد، ولى زمين را پس از آسمان گسترش داد، چنان كه آيه سوره النازعات بر اين امر دلالت دارد، و پاره‌اى از متون اسلامى نيز بر همين امر دلالت مى‌كند.

به نظر مى‌رسد مراد از «آسمان» در اينجا هوا و جوّ محيط بر سيّاره است نه جرمهاى موجود در آسمان ... كه «دودى بوده است» داراى هفت طبقه، و هر طبقه را كارى مقرر، و بنا بر اين آفرينش آنها پس از آفرينش زمين صورت گرفته است و معنى گفته خداى سبحان در آيه بعد كه گويد: «وَ زَيَّنَّا السَّماءَ الدُّنْيا بِمَصابِيحَ وَ حِفْظاً- و آسمان فرودين را به چراغهايى بياراستيم و محفوظش داشتيم». اين است كه خداوند حوزه پيرامون محيط بر گوى زمين را به گونه‌اى ساخت كه ستارگانى را كه آفريده است به صورت چراغهايى مى‌بينيم، هم چنان كه آن را حافظ چيزهايى كه بويژه از نوع گازها در آن آفريده قرار داد.

/ ١٨٥ ب: و پرسيده‌اند: معنى «استوى» چيست؟ و پاسخ داده‌اند كه پروردگار ما آهنگ آسمان كرد و بدان توجّه نمود. به نظر من چنين مى‌رسد كه استواء به معنى اقدام و همّت بستن و آهنگ كردن (به اضافه معنى إلى به سوى) و هيمنه و تسلّط است، و تمام اين معانى يك جا اراده شده است ولى طبيعة با ملاحظه كاربرد اين كلمه در مقام سبحان و منزّه پروردگارى كه از هر تكاپو يا به جولان درآوردن انديشه يا حركتى منزّه و بر كنار است.

ج: سپس درباره الدخان دود پرسيده‌اند، و گفته‌اند: دخان همان گازهاست، و اگر بگوييم مراد از آيه تمام چيزهايى است كه در آسمان وجود دارد، پس آيه به مرحله سحابى گونه پيش از به وجود آمدن جرمهاى آسمانى اشاره مى‌كند،