تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٤٣ - شرح آيات

پشيمان شود، و پيامبر (ص) گفته است: «بر پشيمانى، توبه بسنده است»، و گفت: «كسى كه كار نيكش او را شادمان كند و كار بدش بر او ناگوار و بد آيد، همان مؤمن است»، پس اگر بر گناهى كه مرتكب شود پشيمان نگردد، مؤمن نيست، و به شفاعت درباره او پاسخ ندهند و ظالم باشد، و خداى تعالى، گويد

«ما لِلظَّالِمِينَ مِنْ حَمِيمٍ وَ لا شَفِيعٍ يُطاعُ‌ [٢١] ستمكاران را يارى نباشد و نه شفيعى كه سخنش را بشنوند».

بدين ترتيب مى‌فهميم كه شفاعت بواقع براى توبه كارانى است كه بديهايشان به نظر خود آنان بد آمده و بر آنها پشيمان شده‌اند، و بر پشيمانى توبه بسنده باشد.

پروردگار ما از آنجا تأكيد كرده است كه شفاعت ستمكاران را سودى نمى‌رساند كه آنها به شريكانى (براى خدا) و به شفاعت آنها اعتقاد داشتند تا از مسئوليت بگريزند، و خداوند بدين وسيله اراده كرد كه مسئوليت را بر آنان تأكيد كند و اين وسيله و بهانه را كه پاره‌اى براى ارتكاب جرايم بدان متوسّل مى‌شوند، نفى كند.

[١٩] سياق آيه، هم چنان بر مسئوليّت بشر تأكيد دارد و مى‌گويد كه خداوند همه چيز را با او محاسبه مى‌كند/ ٤٥ و هيچ يك از اقدامات و حركات كوچك و بزرگ بنده از نظر او پوشيده نمى‌ماند، و همين كافى است كه آدمى را از نافرمانى باز دارد و به سوى تحمّل مسئوليّت پيش براند.

«يَعْلَمُ خائِنَةَ الْأَعْيُنِ‌- نظرهاى دزديده را مى‌داند،» وقتى انسان به چيزى كه بر او حرام است مى‌نگرد يا يك نظر را به خدمت نگريستن به چيزى غير از هدفهاى درست مى‌گيرد مانند تجسّس بر مردم و رشك ورزيدن بر آنان و نگريستن به ناموسها و عموم پوشاندنيها و رازهايشان.

در حديث آمده است كه راوى گفت: از ابا عبد اللَّه (امام صادق، ع) درباره‌