و شك نيست كه كتاب خدا و پيامبر او از نشانه‌هاى خدا هستند، و هر كس به اين دو سرنسپارد و تسليم نشود به ريسمان محكم خدا چنگ نزده، و كسى كه به خدا متوسّل نشود موجهاى فتنه او را به راست و چپ پرتاب مى‌كند و عوامل گمراهى او را به بيابان دور دست گم گشتگى مى‌كشاند و منحرف مى‌سازد.

راه خدا تنها يك راه و همان كتاب و امام است. پس هر كس اين اين دو را انكار كند تا روز قيامت در آن بيابان گمراهه مى‌ماند.

راه خدا شاهراه خرد و روشن شده به وحى الهى است، پس هر كس از خواهشهاى خود پيروى كند و بپندارد كه راههايى كه به سوى خدا مى‌رود به شماره نفسهاى آفريدگان است بهتانى بزرگ به خدا بسته است. آيا علامات راهنمايى در جاده‌ها و اشارات عبور و مرور را ديده‌اى كه اگر در حركت خود آنها را دنبال نكنى گردش شما در اين سوى و آن سوى به كجا منتهى مى‌شود؟ همچنين است وضع كسى كه به علامات و نشانه‌هايى كه خداوند براى بندگان خود نهاده توجّه نكند و از آنها راه نجويد، و از رسالتها و پيامبران او و اولياء دين كه/ ١٢٣ مردم را به رسالتهاى الهى فرا مى‌خوانند و نمودار هدايت پيامبران اويند، پيروى نكند.

و آخرين سخن: پايان آياتى كه در اين روند آمده درجات شناخت و معرفت را براى ما بيان مى‌كند كه عبارت است از دانش و يادآورى و ايمان و سرسپردگى و سپاسگزارى، هم چنان كه چيزهايى را كه مخالف اين درجات است از انحراف و انكار بيان مى‌كند، و همزمان با درمان حالت كبر و بزرگ خويشتنى موضعگيرى درست نسبت به آيات خدا را بيان مى‌كند كه همان موضعگيرى آغوش گشايى و سرسپردگى بدانها و پرهيز سخت از انكار آنهاست كه به انحراف منجر مى‌شود، و ما اين پرهيز دادن را به گونه‌اى مكرّر در اين سوره مى‌يابيم.

[٦٤] از كسى كه در نعمتهاى خداوند غوطه مى‌خورد نمى‌سزد كه به پروردگار خود بزرگى فروشد يا آيات او را انكار كند. خداوند است كه زمين را قرارگاه انسان ساخت، پس اگر نيروى جاذبه زمين كمتر يا بيشتر از اين مى‌بود بيگمان حركت در آن دشوار مى‌شد يا دگرگونه مى‌گشت، و اگر پوسته زمين به اندازه‌