تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٢٠٢ - شرح آيات

دوزخ فرو افكند.

«وَ ذلِكُمْ ظَنُّكُمُ الَّذِي ظَنَنْتُمْ بِرَبِّكُمْ أَرْداكُمْ فَأَصْبَحْتُمْ مِنَ الْخاسِرِينَ‌- و اين بود گمانى كه به پروردگارتان داشتيد. هلاكتان كرد و در شمار زيانكاران درآمديد.» شخصيّت انسان بر حسب گمانى كه نسبت به پروردگار خود دارد، شكل مى‌پذيرد، پس كسى كه به پروردگارش خوش گمان است نيّتش خوب و رفتارش پاكيزه و كردارش درست مى‌شود، و آن كه به پروردگارش بدگمان است نيّتش بد و رفتارش پليد و كردارش تباه مى‌شود.

و اين چنين مى‌سزد كه بنده تا مى‌تواند نسبت به پروردگار خود خوش گمان باشد. از امام صادق- عليه السلام- مروى است كه گفت: پيامبر خدا (ص) گفت

«آخرين بنده‌اى كه فرمان مى‌رسد به دوزخش برند، چون اين فرمان رسد به عقب بنگرد، خداى با جبروت جلّ جلاله گويد: او را بازآوريد، چون بازش آورند بدو گويد: چرا به من نگريستى؟ گويد: پروردگارا، بر تو گمانى چنين نمى‌بردم، خدا گويد: بر من چه گمان مى‌بردى؟ گويد: بر تو گمان مى‌بردم كه خطاى مرا ببخشى و مرا در بهشت خود جاى دهى!/ ٢٠٩ (حديث) گويد: خداى با جبروت گويد

اى فرشتگان من! سوگند به عزّت و شكوه و نعمتها و بلندى و فراترى مقامم كه اين بنده من هرگز ساعتى گمانى نيك بر من نبرده بود، و اگر ساعتى گمان نيك بر من برده بود او را از آتش نمى‌ترساندم، اكنون دروغش را بر او روا داريد و به بهشتش درآريد». سپس (امام) گويد: پيامبر خدا (ص) گفت

«هيچ بنده‌اى نيست كه نسبت به خداى عزّ و جلّ گمان نيك برد مگر آن كه بر همان گمان خود بپايد (و پاداش يابد)». [٢٣] [٢٤] «فَإِنْ يَصْبِرُوا فَالنَّارُ مَثْوىً لَهُمْ‌- پس اگر شكيبايى ورزند،