تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٣٦٣ - شرح آيات

است كه خدا در قرآن ارتكاب آنها را تهديد به دوزخ كرده است يا گناهانى كه به حجّت قوى ثابت شود كه از گناهان بزرگ است.

«وَ الْفَواحِشَ‌ و زشتيها.» كه همان گناهان شخصى مانند زنا، و لواط، و نوشيدن شراب است و دورى كردن از آنها از بزرگترين صفتهايى است كه بايد در اجتماع با فضيلت مؤمنان به شدّت مراعات شود.

«وَ إِذا ما غَضِبُوا هُمْ يَغْفِرُونَ‌- و چون در خشم شوند خطاها را مى‌بخشايند.» هنگامى كه با يكديگر يا با ديگران اختلافى به هم مى‌رسانند، و هنگامى كه كسى به آنان بدى مى‌كند اين امر در نفوس آنان اثر مى‌نهد، ولى ايشان آن اثرها را به زد و خورد و نبرد تبديل نمى‌كنند، بلكه به قرآن و ديگر آموزشها ارجاع مى‌دهند تا آن را داورى جدا كننده (حق از ناحق) در ميان خود قرار دهند، پس مى‌بينى بجاى آن كه در آن اختلاف كنند بدان مراجعه مى‌كنند.

و شايد از عواملى اساسى كه آنان را وادار مى‌كند شدت خشم را به سعه صدر و گذشت و بردبارى تبديل كنند همان هدفهاى والاى ايشان باشد، چه آنان معتقدند كه واجب است خشم و تندى آنها صرف پيكار با دشمن شود در حالى كه مى‌بينى كسانى كه هدفهايشان به نظرشان خوار و كوچك مى‌آيد جام خشم و غضب را بر وجود خود سرازير مى‌كنند و به دست خويش در نابود كردن اجتماع خود سهيم مى‌شوند.

گذشت صفتى است بسيار والا زيرا كسى را كه نمى‌تواند خود را به هنگام خشم نگهدارد مى‌بينى كه از حدود شرع و عقل و عرف تجاوز مى‌كند و هر چه را در طول دهها سال بنا كرده در لحظه‌اى به نابودى و ويرانى مى‌كشاند.

مؤمن، نه تنها خشنودى و خشم او را از حدود خداوند بيرون نمى‌برد بلكه از خشم به عفو مى‌گرايد و گذشت مى‌كند.

/ ٣٧٠ در حديث مروى از امام باقر (ع) آمده است