رسائل شيخ اشراق - شيخ اشراق - الصفحة ١٥٩ - قاعده

آمد راست. و قامت او راست گشت چنانكه گفت‌ «لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسانَ فِي أَحْسَنِ تَقْوِيمٍ»[١] از بهر شرف نفس او و اعتدال تن او و مناسبت صورتهاى او، و آيتى ديگر كه‌ «وَ صَوَّرَكُمْ فَأَحْسَنَ صُوَرَكُمْ»[٢]، و آيتى ديگر «وَ لَقَدْ كَرَّمْنا بَنِي آدَمَ»[٣] يعنى به نفس ناطقه كه جوهر او باقيست، و ايمن است از فساد و مستعدّ است بتحصيل علوم و فضايل را، «وَ حَمَلْناهُمْ فِي الْبَرِّ وَ الْبَحْرِ»[٤]، البرّ يعنى مدارك حسّى ايشان و البحر مدارك عقلى. «وَ رَزَقْناهُمْ مِنَ الطَّيِّباتِ»[٥]، يعنى از علوم يقينى و معارف حقيقى، «وَ فَضَّلْناهُمْ عَلى‌ كَثِيرٍ مِمَّنْ خَلَقْنا تَفْضِيلًا»، يعنى آنچه ايشان را زيادت گردانيديم از مناسبت صورتهاى ايشان بظاهر ايشان و آراستگى باطن باعتدال مزاج، و باطن باطن از قواى محرّكه و مدركه كه با آن زيادت آمدند بر حيوانات زمينى از مزيّات‌[٦] احوال شهوات و غضب و تخيّل و تفكّر، و باطن باطن باطن از نفس ايشان و عقل نظرى و عملى. و از بهر تخصيص كردند [بنى آدم را بر][٧] بعضى‌[٨] از آنچه آفريديم زيرا كه تفضيل ندارند بر مفارقات مر از جمله وجوه و [بر آن اشخاص‌][٩] كريم فلكى، و آيتى ديگر «وَ أَسْبَغَ عَلَيْكُمْ نِعَمَهُ ظاهِرَةً وَ باطِنَةً»[١٠]، ظاهرة[١١] از مدارك حسى و باطنة از مدارك عقلى.

و بنگر بجانورانى ديگر كه چون بخشيد هر يكى را آنچه بدان محتاجند و هدايت داد ايشان را تا بحدى كه برة كه اوّل از مادر بزايد قصد

[١] سوره ٩٥( التين) آيه ٤

[٢] سوره ٤٠( المؤمن) آيه ٦٦

[٣] سوره ١٧( الإسراء) آيه ٧٢

[٤] سوره ١٧( الإسراء) آيه ٧٢

[٥] سوره ١٧( الإسراء) آيه ٧٢

[٦] مزيات: موانات‌I

[٧] بنى آدم را بر:-I

[٨] بعضى: بعضى راI ) و انما خصص على كثير ممن خلق لانه لم يفضل على المفارقات من جميع الوجوه و الاشخاص الكريمة العلويةA (

[٩] بر آن اشخاص:- برI

[١٠] سوره ٣١( لقمان) آيه ١٩

[١١] ظاهرة:-I