رسائل شيخ اشراق - شيخ اشراق - الصفحة ٣٧٩ - فصل ششم

بر طرف عدم رجحان نهد[١] كه ممكن‌[٢] بوجود آيد. و عالم كه ممكن الوجود است بى‌مرجّحى‌[٣] محال باشد كه بوجود آيد، و چون بوجود آمد البتّه مرجّحى دارد. و آن مرجّح نيز از اين سه قسم كه گفتيم بيرون نيست: محال است‌[٤] كه ممتنع باشد، زيرا كه ممتنع آنست كه البتّه بوجود نيايد؛ نشايد كه‌[٥] ممكن الوجود باشد، زيرا كه حال او همچون حال عالم باشد و او نيز بمرجّحى‌[٦] محتاج باشد؛ پس بايد كه واجب الوجود باشد تعالى و تقدّس.

(٦٣) و بدان كه عدم دو معنى دارد: يكى را ممتنع الوجود خوانند، و آن‌[٧] بوجود نيايد. و [آن يكى را ممكن الوجود خوانند و آن بوجود آيد][٨]. و آنچه گفتيم كه ممكن را دو طرف است، بدان دو طرف آن نمى‌خواهيم كه ممكن چيزى هست موجود[٩] كه آن چيز دو طرف دارد؛ اگر ممكن را وجود[١٠] بودى بمرجّحش‌[١١] حاجت نبودى. امّا عادت چنين رفته است كه چون‌[١٢] خواهند كه شرحى دهند، اگر چه هيچ نباشد، از روى استعارت چيزى بنا نهند و نامى‌[١٣] بگويند تا معلوم شود، چنانكه قرآن‌[١٤] خبر ميدهد كه در ازل حقّ تعالى‌[١٥] بنى آدم‌[١٦] را كه هنوز موجود نبودند، خطاب كرد[١٧]: «أَ لَسْتُ بِرَبِّكُمْ»، گفتند «بَلى‌». و مقصود آنست كه بارى تعالى‌[١٨]

[١] رجحان نهد: ترجيح دهدS

[٢] كه ممكن: تا ممكن الوجودS

[٣] مرجحى:

مرجح‌S

[٤] است:-S

[٥] نشايد كه: نبايدF

[٦] بمرجحى: بمرجح‌S

[٧] آن:

+ نيزS

[٨] آن يكى را ... آيد:-F

[٩] موجود: بوجودF

[١٠] وجود: موجودS

[١١] بمرجحش: خود بمرجح‌S

[١٢] چون: اگرS

[١٣] نامى: نام‌S

[١٤] قرآن:+ مجيدS

[١٥] تعالى: جل و علاS

[١٦] بنى آدم را: با ذرات‌S

[١٧] كرد:+ كه‌S

[١٨] بارى تعالى: حق جل جلاله‌S