رسائل شيخ اشراق - شيخ اشراق - الصفحة ٣١٧ - فصل اول از قسم اول در تفضيل اين علم بر جمله علوم

از چند وجه باشد: اوّل آنست كه معلوم شريف‌تر بود چنانكه ترجيح زرگريست‌[١] بر پالانگرى كه تصرّف اين علم‌[٢] در زر است و تصرف اين ديگر[٣] در چوب و پشم‌[٤].

وجه دوّم از بهر آنكه‌[٥] [علمى را ادلّه قوى‌تر بود از علمى ديگر][٦]. وجه سوّم‌[٧] آنكه مهم‌تر باشد اشتغال در آن‌[٨] و فايده او بيشتر باشد[٩]، و جمله امارات ترجيح درين علم موجود است بنسبت با ديگر علوم. امّا از جهت نظر بمقصود[١٠] و معلوم‌[١١] ظاهر است كه درين علم مقصود و مطلوب و معلوم حقّ است- تعالى شأنه‌[١٢]- و ديگر موجودات را با عظمت او نسبت كردن ممكن نيست. و امّا[١٣] از جهت يافت‌[١٤] دليل و تاكّد[١٥] برهان مبيّن‌[١٦] است كه مشاهده قوى‌تر از استدلال باشد[١٧]، و محقّقان صناعت كلام‌[١٨] جايز ميدارند كه حقّ تعالى بنده را علم ضرورى‌[١٩] دهد بوجود[٢٠] او و صفاتش و غير آن. [پس چون اين جايز است كه بعضى را حاصل شود][٢١] شك نيست كه راجح‌[٢٢] باشد بر آنچه تحمّل كلفت و نظر و[٢٣] مشقّت استدلال و اقتحام مشكوك و محلّ شبهت بايد كرد. بعضى را از متصوّفه پرسيدند كه «ما الدليل على وجود الصانع؟» فقال‌[٢٤] «قد[٢٥] اغنى الصباح عن المصباح»، يكى ديگر گويد هم از ايشان كه «مثال‌[٢٦] كسى كه حقّ‌[٢٧] را طلب كند

[١] ترجيح زرگريست: تفضيل زرگرى‌T

[٢] علم:-T

[٣] و تصرف اين ديگر: و آن ديگرى‌T

[٤] در چوب و پشم: در پشم‌T

[٥] وجه دوم از بهر آنكه: دوم آنكه‌T

[٦] علمى را ... علمى ديگر: اين علم را ادله قوى‌تر از علمى ديگرست‌S

[٧] وجه سوم: سيم‌T

[٨] باشد اشتغال در آن: بود اشتغال بدان‌T

[٩] او بيشتر باشد: آن بيشتر بودT

[١٠] بمقصود: بمقصدT

[١١] و معلوم:-S

[١٢] تعالى شانه:-S

[١٣] و اما: اماS

[١٤] يافت:-T

[١٥] و تاكد:-T

[١٦] مبين: متعين‌S

[١٧] باشد:-T

[١٨] صناعت كلام:

كلامى‌T

[١٩] علم ضرورى: علمى ضرورى‌T

[٢٠] دهد بوجود: بدهد با وجودS

[٢١] پس چون ... حاصل شود: چون جايز است اين نوع بعضى كه حاصل شودS

[٢٢] كه راجح:- كه‌S

[٢٣] و نظرو: نظروS

[٢٤] فقال: قال‌S

[٢٥] قد: لقدS

[٢٦] كه مثال: مثل‌T

[٢٧] حق: معرفت حق‌T