رسائل شيخ اشراق - شيخ اشراق - الصفحة ٣٢ - حكمت اشراقى چيست؟

حكمت اشراقى چيست؟

در اين مختصر نمى‌توان اصول حكمت اشراقى را بيان كرد، حكمتى كه بر دو پايه استدلال و ذوق استوار است و فهم آن مستلزم آشنائى با حكمت مشّائى از يك سو و دارا بودن ذوق فطرى و صفاى ضمير از سوى ديگر مى‌باشد (١٢). در اين مقدّمه فقط مى‌توان به خطوط اصلى و خصائص كلّى حكمت اشراقى اشاره كرد. البتّه مقصود از حكمت اشراقى، بطور كلّى هر نوع حكمتى كه مبتنى بر تنوير و اشراق عقل باشد نيست مانند آنچه در مكتب نو افلاطونيان و اگوستينى‌هاى غرب مشاهده مى‌شود. به يك معنى پيروان آنان همگى اشراقى‌اند ولى بمعنى خاصّ كلمه اشراق مخصوصا چنانكه اين كلمه در ايران اسلامى بكار برده شده است مقصود از آن همان حكمتى است كه سهروردى مبتنى بر فلسفه مشائى بو على و تصوّف اسلامى و انديشه‌هاى فلسفى ايران باستان و يونان به وجود آورد و رنگ خاصّ نبوغ خود را به آن بخشيد.

حكمت اشراقى اوّلا ذوقى است در عين حال كه استدلال و فلسفه استدلالى را پايه و لازمه خود بشمار مى‌آورد و تربيت منظّم عقل نظرى و نيروى استدلال را اوّلين مرحله كمال طالب معرفت مى‌شمارد. پس حكمت اشراقى حكمتى است كه مى‌كوشد رابطه‌اى بين عالم استدلال و اشراق يا تفكّر استدلالى و شهود درونى ايجاد كند و در واقع برزخى است بين فلسفه و كلام مدرسى و تصوّف محض خانقاهى.

ثانيا حكمت اشراقى آگاهانه در صدد احياى حكمت خسروانى و فهلوى ايرانيان باستان و نيز حكمت يونانيان در دامن عرفان و حكمت‌