رسائل شيخ اشراق - شيخ اشراق - الصفحة ٤١٠ - فصل سوم در شناختن عالم عقل و معقولات و اشارتى بدان بر طريق كلى

بيك لمحة البصر فى الزّمان در عالم ملكوت تصرّف كند. و بدين قوّت عقلى نوع آدمى از ديگر انواع حيوانات مميّز است و با سماويّات مشابهت يافته است. و اگر نه آنستى كه اصل و جوهر او از عالم روحانى است، ايشان را نتوانستى يافتن‌[١] و هستى خداى تعالى و يگانگى و صفات او[٢] الّا اين قوّت عقلى در نتواند يافتن‌[٣]. و از اين جاست كه بارى تعالى پيغامبر ما را محمّد مصطفى صلوات اللّه عليه و سلامه بواسطه جبرئيل خبر داد بدين كلمه «لن يسعنى ارضى و سمائى و يسعنى قلب عبدى المؤمن‌[٤]»، نه بديگر اعضاء.

و بمعنى‌[٥] قلب اين قوّت عقلى مى‌خواهد كه نخست از و تأثير بدل آدمى رسد از اجزاء بدن، آنگاه بدماغ، آنگاه بديگر اعضاء. در قرآن فرمود «إِنَّ فِي ذلِكَ لَذِكْرى‌ لِمَنْ كانَ لَهُ قَلْبٌ»[٦] و «نَزَلَ بِهِ الرُّوحُ الْأَمِينُ عَلى‌ قَلْبِكَ»[٧]. و اين قلب را «نفس ناطقه» انسانى خوانند، و قلب حقيقى نه آن پاره گوشت است كه در سوى چپ آدمى آفريده است در اندرون سينه، و بدين قلب نفس ناطقه انسانى مى‌خواهد و آن در تن آدمى نيست، بل كه نظرى از آن او بتن آدمى است و نظرى بعالم ملكوت، و او را «روح» هم خوانند و بزبان پارسى «روان» گويند و حكما «نفس» خوانند تا اشتباه نيفتد.

فصل سوم در شناختن عالم عقل‌[٨] و معقولات و اشارتى بدان بر طريق كلى‌

(٨) اكنون گوئيم كه [عالم عقل و معقولات عالمى است بزرگ و نامتناهى‌][٩]،

[١] يافتن: يافت‌H

[٢] او: او راS

[٣] يافتن: يافت‌H

[٤] قلب عبدى المؤمن:

قلب عبداH

[٥] و بمعنى ..: مى‌خواهد:-H

[٦] سوره ٥٠( ق) آيه ٣٧

[٧] سوره ٢٦( الشعراء) آيه ١٩٣- ١٩٤

[٨] عالم عقل: علم اعقل‌H

[٩] عالم عقل ...

نامتناهى:-H