رسائل شيخ اشراق - شيخ اشراق - الصفحة ٧٨ - فصل دهم در نبوت و معجزات و كرامات و منامات و مثل آنها

باطن سيّما[١] متخيّله نفس‌[٢] را مشغول مى‌دارد[٣]. پس چون اين‌[٤] شواغل كم شود، هم چنانكه بعضى را در خواب يا مصروعان و محروران‌[٥] را، يا نفس قوىّ باشد[٦] و منفعل نشود بشواغل حواسّ، هم‌[٧] چو انبيا و بعضى اوليا را كه‌[٨] برياضات توسّل نمايند و بتهذيب‌[٩] اخلاق و غير آن تا نفس ايشان تمام مناسبت بيابد با نفوس افلاك، و يا ضعف‌[١٠] فطرى‌[١١] باشد هم چون بعضى از كهنه را. و باشد كه استعانت كنند بچيزهائى كه حواسّ ظاهر و باطن را سست‌[١٢] كند، هم چنانكه كودكان را مشغول گردانند بنظر در چيزهائى كه چشم را خيره گرداند، هم چو آب و سواد برّاق و غير آن. و كودكان را و زنان را تخصيص كنند بدين نظر، كه ضعيف باشد عقول‌[١٣] ايشان. پس از[١٤] همه نفوس ايشان را خلاصى‌[١٥] باشد در خواب يا در بيدارى از علائق، و منتقش‌[١٦] گردند از نفوس فلك هم چو آيينه‌اى بى‌نقش از آيينه‌اى منقّش نمايد.

و چون‌[١٧] حجاب از ميان برخيزد، آنچه‌[١٨] طلب ميكند متصوّر شود ايشان را.

(٩١) و بدان كه مشاهده صور ممكن است ايشان را، زيرا كه حسّ مشترك بدانستى كه هر صورت كه درو پديد آيد بر سبيل مشاهدت ديده‌[١٩] شود، و تخيّل‌[٢٠] ازو[٢١] منفعل مى‌شود[٢٢]، هم چو دو آيينه از يكديگر. و متخيّله را از[٢٣] نقش افكندن در حسّ مشترك دو چيز باز مى‌دارد: يكى‌[٢٤] آنكه عقل‌[٢٥] متخيّله را بافكار مشغول دارد، و ديگر حسّ ظاهر كه حسّ مشترك را

[١] سيما: شماS

[٢] نفس:-SH

[٣] مى‌دارد: دارندSH

[٤] اين: آن‌SH

[٥] محروران: حمزوران‌F

[٦] باشد و:-F

[٧] هم: يا هم‌H

[٨] كه: ياSF

[٩] بتهذيب: تهذيب‌H

[١٠] ضعف:

ضعفى‌SH

[١١] فطرى: نظرى‌SH

[١٢] باطن را سست: باطن راست‌F

[١٣] عقول:+ و آلات‌F

[١٤] از: اين‌F

[١٥] خلاصى: جدائى زودترSH

[١٦] منتقش: منقس‌HF

[١٧] و چون: چون‌F

[١٨] آنچه: و آنچه‌SHF

[١٩] ديده: زنده‌H

[٢٠] و تخيل: تخيل‌H

[٢١] ازو: ازين‌SH

[٢٢] مى‌شود: شودSH

[٢٣] از:+ آن‌SH

[٢٤] يكى:+ عقل‌S

[٢٥] آنكه عقل: عقل كه‌H