رسائل شيخ اشراق - شيخ اشراق - الصفحة ٤٥ - ٣ - الواح عمادى

٣- الواح عمادى:

در مقدّمه سهروردى علّت تأليف اين رساله را در معرفت مبدأ و معاد بر رأى «حكماى الهيّات» بيان داشته به بحثى دقيق درباره الفاظ مى‌پردازد. لوح اوّل درباره تناهى اجسام و آسمان و عالم است و دوره‌اى موجز از طبيعيّات قديم را در بردارد. لوح دوّم مربوط به نفس و قواى آن است كه در آن از نفس ناطقه مفصّل سخن رفته با توسّل به آيات متعدّد قرآنى مخصوصا آنچه درباره حضرت مسيح (ع) آمده است. از گفتار امامان و اولياء تصوّف نيز نقل شده است. پس از احصاى قواى ظاهرى و باطنى نفس بار دگر جسمانية الحدوث بودن نفس تأييد شده و در عين حال نفس ناطقه نورى از انوار الهى خوانده شده است. لوح سوّم مفصلا از واجب الوجود، اثبات آن و صفات و افعال آن و حدوث و حركت بحث كرده و بار دگر به تأويل تعداد زيادى از آيات قرآنى مى‌پردازد. لوح چهارم در واقع تأويلى است حكمى از آيات قرآنى درباره قضاء و قدر و نفس و معاد آن كه در آن برخى از مهمترين اصول علم النفس اشراقى توأم با تفسير دقيق كلام الهى بيان شده است. در پايان سهروردى «بزرگان ملوك پارسيان» را موحّد خوانده به تعبيرى عرفانى از داستان فريدون و ضحّاك و كيخسرو و افراسياب مى‌پردازد و باز از «كيان خرّه» صحبت مى‌كند و از طريق تأويل اين حكايات و شرحى را كه از نفس ناطقه بعنوان خليفه خداوند در زمين مبتنى بر نص قرآنى داده است مرتبط مى‌سازد. پايان «الواح عمادى» يكى از صفحات درخشان آثار سهروردى است كه در آن داستانهاى ايران باستان و حكمت و عرفان قديم در لواى معنى باطنى قرآن‌