رسائل شيخ اشراق - شيخ اشراق - الصفحة ٤١٥ - فصل ششم در بعضى صفات واجب الوجود چنانكه لايق بود بذكر اين مختصر

فصل ششم در بعضى صفات واجب الوجود چنانكه لايق بود بذكر اين مختصر

(١٤) گوئيم بارى تعالى مريد است از بهر آنكه او فاعل است و فاعل از بهر آنست كه جمله موجودات صادر از فعل اوست. و هر فاعلى‌[١] بطبع است يا بارادت: و آن فاعل كه بطبع است از علم خالى است و آنكه بارادت است علم با اوست. و جمله موجودات بعلم او فايض شده‌[٢] است و او[٣] راضى است بفيضان جمله موجودات از او، و اين معنى عبارت از ارادتست‌[٤]. و مبدأ فيضان جمله موجودات بر وجه نظام كلّى در همه عالم علم اوست و علم او سبب وجود معلوم است، پس [هر آنچه از و صادر شود در غايت كمال و نظام باشد][٥] بحسب امكان. و اگر در تشريح اجزاء بدن انسان و تشريح عالم جسمانى نظرى كنند، حقيقت ارادت و فعل و علم بارى تعالى معلوم شود چنانكه در نصّ قرآن است: «فَارْجِعِ الْبَصَرَ هَلْ تَرى‌ مِنْ فُطُورٍ»[٦]. و در هر چيزى‌[٧] كه صاحب بصيرتى نظرى دقيق و فكرتى شافى بجاى آرد هستى‌[٨] ذات بارى تعالى و كمال‌[٩] او در آن توان ديدن، قال اللّه تعالى‌ «فَأَيْنَما تُوَلُّوا فَثَمَّ وَجْهُ اللَّهِ»[١٠][١١]،

(١٥) و فرق ميان ارادت ما و ارادت حقّ آنست كه هر فعلى كه‌

[١] فاعلى: فاعل‌H

[٢] شده:-H

[٣] او:-H

[٤] و اين معنى عبارت از ارادتست: بمعنى ارادت است از عبارت‌H

[٥] هر آنچه ... كمال و نظام باشد: پس علم او در غايت نظام و كمال باشدH

[٦] سوره ٦٧( الملك) آيه ٣

[٧] چيزى:

جزوى‌H

[٨] هستى: بهستى بارى تعالى‌H

[٩] ذات بارى تعالى و كمال: هستى ذات و كمال اوH

[١٠] سوره ٢( البقرة) آيه ١١٥

[١١] فاينما ... وجه اللّه: سنريهم آياتنا فى الآفاق و فى انفسهم حتى يتبين لهم أنه الحق‌S

[١٢] اشعار از ابو العتاهية است( رجوع شود به منتقيات ادباء العرب، تأليف بطرس البستانى، بيروت، ص ٢٨)