رسائل شيخ اشراق - شيخ اشراق - الصفحة ٤٢٣ - فصل سوم در معرفت قوتهاى نفس ناطقه انسانى و چگونگى آن

است بر علم بحت‌[١]، و عملى‌[٢] اگر چه روى سوى عملى دارد از آن عمل علمى لازم آيد[٣][٤] كه بدانند[٥] كه آن معلوم‌[٦] كردنى است يا[٧] بجاى گذاشتنى‌[٨] است. و اما قوّت كاركننده قوّتى است كه چون‌[٩] اشارت كند بعملى سوى‌[١٠] آن عمل منبعث شود، و اين قوّت را «عقل عملى» خوانند نه از بهر آنكه او دريابنده‌[١١] است بل از بهر آنكه او محرّكست‌[١٢] از دريابنده.

و چنانكه‌[١٣] قوّت محرّكه در حيوان يا از[١٤] بهر طلب چيزيست يا گريختن از چيزى، همچنين قوّت محرّكه كه در انسانست يا از بهر كارى نيكوست يا[١٥] از بهر كارى نه نيكوست‌[١٦]. و آن قوّت‌[١٧] در حيوان الهامى‌[١٨] است و در انسان عقلى، و هر دو قوّت در انسان موجود است.

(٢٤) و همچنين ببايد دانستن‌[١٩] كه نفس انسانى را دو روى است، يكى سوى عالم علوى تا تشبّه همى‌كند[٢٠] بنفوس سماوى و از آنجا استمداد كمال همى‌كند، و يك روى ديگر[٢١] سوى عالم سفلى تا آنجا تدبير بدن همى‌كند[٢٢] كه آلت اوست‌[٢٣]. و از بهر مشابهت او بنفوس سماوى آلتى‌

[١] بحت: نخست‌H ، فحسب‌M ,-T

[٢] عملى: علمى‌H

[٣] از آن عمل علمى لازم آيد: ليكن از آن علم عملى لازم‌T

[٤] علمى: عملى‌H

[٥] بدانند:

بداندTM

[٦] معلوم:+ آن‌H

[٧] يا: تاH

[٨] گذاشتنى: بگذاشتنى‌H

[٩] چون:-H

[١٠] سوى: و سوى‌H ,-M

[١١] او دريابنده: دريابنده‌M

[١٢] او محركست: محركيست‌TM

[١٣] چنانكه: چنانچه‌TM

[١٤] يا از: ازM

[١٥] يا: تاH

[١٦] نه نيكوست: سودمندTM

[١٧] آن قوت: اين قوت‌M

[١٨] الهامى:+ سواسب‌M

[١٩] دانستن: دانست‌TM

[٢٠] همى‌كند: همى‌يابدH ،- همى‌TM

[٢١] ديگر:-TM

[٢٢] همى‌كند: مى‌كندTM

[٢٣] اوست:

آنست‌H