رسائل شيخ اشراق - شيخ اشراق - الصفحة ٤٢٥ - فصل چهارم در اقامت برهان بر آنكه نفس ناطقه انسانى جوهرى روحانى است

پس بدين‌[١] برهان درست شد كه نفس ناطقه انسانى كه قابل صور معقولات است‌[٢] جوهرى است روحانى‌[٣] و قسمت‌پذير نيست.

(٢٦) برهانى ديگر. گوئيم كه‌[٤] صور[٥] معقولات كه در نفس حاصل مى‌شود از مقدار و وضع و أين‌[٦] و كيف‌[٧] مجرّد باشد، و تجريد[٨] او از دو قسم بيرون نيست: يا باعتبار آن چيز است كه [معقول از او مجرد كرده مى‌آيد، يا باعتبار آن محل‌[٩] كه معقول در او فرود مى‌آيد[١٠]. و قسم نخستين باطل است‌[١١] بحكم آنكه آن چيز][١٢] از مقدار و وضع و أين خالى نباشد در ذات خويش، پس‌[١٣] قسم دوّم بماند كه آن‌[١٤] باعتبار آن محلّ‌[١٥] است كه معقولات‌[١٦] در او فرود[١٧] مى‌آيد و آن‌[١٨] چيز را از لواحق خويش مجرد همى‌گرداند[١٩] تا ذات آن‌[٢٠] را بحقيقت ادراك كند چنانكه اوست.

و از خاصيّتهاى عقل‌[٢١] يكى آنست كه چيز[٢٢] را چنانكه اوست ادراك كند، و حقيقت چيزها چنان‌[٢٣] باشد كه از لواحق مجرّد گردد[٢٤]. پس بدين برهان درست شد كه قابل صورت معقولات جسم نيست و عرض در جسم نيست، پس او[٢٥] جوهريست كه او را[٢٦] تعلّقى‌[٢٧] بجسم است كه آن بدن اوست همچون‌[٢٨]

[١] بدين: باين‌TM

[٢] كه قابل صور معقولات است:-H

[٣] جوهرى است روحانى: جوهرى روحانيست‌M ، جوهر روحانيست‌T

[٤] گوئيم كه: آنكه‌TM

[٥] صور: صورت‌TH

[٦] وضع و اين: اين و وضع‌T

[٧] كيف:-TM

[٨] تجريد: تجردTSM

[٩] آن محل: محل است‌TM

[١٠] كه معقول در او فرود مى‌آيد:-TM

[١١] قسم نخستين باطل است: قسم‌اول باطل است‌S

[١٢] معقول ... آن چيز:-H

[١٣] پس:-TM

[١٤] كه آن: آن‌H

[١٥] آن محل: محل‌TM

[١٦] معقولات: معقول‌TM

[١٧] فرود: فروTM

[١٨] آن: اوH

[١٩] همى‌گرداند:

مى‌گرداندH

[٢٠] آن: اوH

[٢١] عقل: عقلى‌THM

[٢٢] چيز: چيزى‌T

[٢٣] چنان: چنانكه‌TM

[٢٤] گردد: گرداندTM

[٢٥] او: آن‌TM

[٢٦] او را: آن راM

[٢٧] تعلقى: تعلق‌T

[٢٨] همچون: چون‌TM