رسائل شيخ اشراق - شيخ اشراق - الصفحة ١٦١ - قاعده

اوست همه درويش‌اند چنانكه در تنزيل آمده است: «وَ مَنْ جاهَدَ فَإِنَّما يُجاهِدُ لِنَفْسِهِ إِنَّ اللَّهَ لَغَنِيٌّ عَنِ الْعالَمِينَ»[١]، و آيتى ديگر: «اللَّهُ الْغَنِيُّ وَ أَنْتُمُ الْفُقَراءُ»[٢][٣]. و ظاهرست كه چون الف و لام در محمول درآيد حصر محمول باشد در موضوع. و ملك مطلق آنست كه ذات همه چيزها او را باشد و ذات او هيچ چيزى را نباشد و نتواند كه چنين باشد الّا واجب الوجود. آيتى ديگر از قرآن: «قُلِ اللَّهُمَّ مالِكَ الْمُلْكِ»[٤]، آيتى ديگر:

«مُلْكُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ ما بَيْنَهُما وَ إِلَيْهِ الْمَصِيرُ»[٥].

(٦٦) بنگر كه چونست نسبت بدن با مجموع عنصرى و چه نسبت دارد عالم عنصرى با عالم اثيرى زيرا كه كمترين ستاره از ثوابت بزرگ‌تر از جمله زمين‌[٦] است ببارها، و بنگر كه اجرام چون مقهوراند در زير شعاع عقول و عقول چون مقهوراند در حيّز قهر نور عقل اوّل.

و نور عقل اوّل در نور قيّوميّت و شعاع قدسيست، و مستغرق و خاضع لاهوتيّت ازلا و ابدا چنانكه در تنزيل است: «وَ اللَّهُ غالِبٌ عَلى‌ أَمْرِهِ»[٧]. آيتى ديگر: «يَخافُونَ رَبَّهُمْ مِنْ فَوْقِهِمْ»[٨] اشارتست بدان چه بر ايشان مى‌افتد از هيبت و حضور حضرت تعالى در محلّ بلند آلهى. «وَ يَفْعَلُونَ ما يُؤْمَرُونَ»[٩] يعنى ايشان وسائط فضل الهى‌اند، و آيتى ديگر: «وَ هُوَ الْقاهِرُ فَوْقَ عِبادِهِ وَ يُرْسِلُ عَلَيْكُمْ حَفَظَةً»[١٠]. عقل اوّل يد مقدّس اوست و جمله عالم‌

[١] سوره ٢٩( العنكبوت) آيه ٥

[٢] سوره ٤٧( محمد) آيه ٤٠

[٣] الفقراء:+ اليه‌I

[٤] سوره ٣( آل عمران) آيه ٢٥

[٥] سوره ٥( المائدة) آيه ٢١

[٦] زمين:-I ) اكبر من الارض مرارا كثيرةA (

[٧] سوره ١٢( يوسف) آيه ٢١

[٨] سوره ١٦( النحل) آيه ٥٢

[٩] سوره ١٦( النحل) آيه ٥٢

[١٠] سوره ٦( الانعام) آيه ٦١