فقه نظام سياسى اسلام - اراکی، محسن - الصفحة ١٥ - تفاوت نخست

همان جامعه واحد حقيقى است كه برخوردار از روح جمعى واحد است و جلوه‌گاه آن رهبرى سياسى واحد و حكومت واحد است.

موضوع احكام فقه كلان، جامعه است كه واحد اعتبارى شرعى مبتنى بر وحدت حقيقى است و به همين لحاظ، موضوع تشريع احكام قرار گرفته است. و از جمله بخش‌هاى فقه كلان اسلام، فقه نظام سياسى است كه در اينجا مورد بحث ماست.

٢. تفاوت در محمول (حكم شرعى)

آنچه تاكنون گفتيم، مربوط به تفاوت فقه كلان با فقه خرد، از جهت موضوع بود. تفاوت ديگرى كه بين فقه كلان و فقه خُرد وجود دارد، تفاوت از ناحيه محمول يعنى حكم شرعى بارشده بر موضوع- يعنى مكلّف- است.

تفاوت حكمى بين فقه كلان و فقه خرد را مى‌توان در سه تفاوت اصلى- كه دوتاى آنها مربوط به مقام جعل وى مربوط به مقام امتثال است- خلاصه كرد:

تفاوت نخست‌

حكم شرعى در فقه خُرد، معمولًا در مقام اثبات، مشتمل بر جعل واحد است؛ نظير: «

تجب الصلاة

»؛ درحالى‌كه بسيارى از احكام شرعى فقه كلان- در مقام اثبات- مشتمل بر جعل‌هاى متعددند. و به تعبيرى ديگر، وجه غالب جعل حكم در فقه خُرد، جعل بسيط است؛ درحالى‌كه وجه غالب جعل حكم در فقه كلان، جعل مركب است.

برخى احكام فقه كلان؛ نظير:

«مَنْ كُنْتُ مَوْلَاهُ فَعَلِيٌّ مَوْلَاهُ»[١]

«آن كس كه من مولاى اويم على مولاى اوست» يا

« [خُلَفَائِي‌] الَّذِينَ يَأْتُونَ مِنْ بَعْدِي يَرْوُونَ حَدِيثِي وَ سُنَّتِي»[٢]

«خلفاى من‌

[١] . محمد بن الحسن حر عاملى، وسائل الشيعه، ج ٥، ص ٢٨٦ و ج ٩، ص ٤٧٩ و ج ١٠، ص ٤٤.

[٢] . محمد بن على بن الحسين بن بابويه القمى صدوق، من لايحضره الفقيه، ج ٤، ص ٤٢٠.