فقه نظام سياسى اسلام - اراکی، محسن - الصفحة ١٤٥ - ب توحيد افعالى خداوند

ذلِكَ لَآيَةً لِقَوْمٍ يَذَّكَّرُونَ\* وَ هُوَ الَّذِي سَخَّرَ الْبَحْرَ لِتَأْكُلُوا مِنْهُ لَحْماً طَرِيًّا وَ تَسْتَخْرِجُوا مِنْهُ حِلْيَةً تَلْبَسُونَها وَ تَرَى الْفُلْكَ مَواخِرَ فِيهِ وَ لِتَبْتَغُوا مِنْ فَضْلِهِ وَ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ‌[١].

او شب و روز و خورشيد و ماه را مسخّر شما ساخت؛ و ستارگان نيز به فرمان او مسخّر (و در خدمت شما) هستند؛ در اين نيز، نشانه‌هايى است (از عظمت خدا) براى گروهى كه مى‌انديشند.\* و (همچنين) مخلوقاتى را كه در زمين به رنگ‌هاى گوناگون آفريده (نيز مسخّر و در خدمت شما) قرار داد؛ در اين، نشانه روشنى است براى گروهى كه متذكّر مى‌شوند.\* او كسى است كه دريا را مسخّر (شما) ساخت تا از آن، گوشت تازه بخوريد؛ و زيورى كه آن را بر خود مى‌پوشانيد (همچون مرواريد) از آن استخراج كنيد؛ و كشتى‌ها را مى‌بينى كه سينه دريا را مى‌شكافند تا شما (به تجارت بپردازيد و) از فضل خدا بهره گيريد؛ شايد شكر او را به جاى آوريد.

در اين آيات، چنان‌كه ملاحظه مى‌شود با تعبير مُسَخَّراتٌ بِأَمْرِهِ‌ يا تعابير مشابه آن به صراحت از امر تسخيرى خداوند ياد شده است و تدبير افعال غير اختيارى موجودات آسمان و زمين، به امر تسخيرى خداوند استناد داده شده است.

از آنچه گفتيم معلوم شد حوزه امرتدبيرى تسخيرى خداوند، افعال غير اختيارى يا به تعبيرى ديگر افعال طبيعى موجودات جهان آفرينش است.

نوع ديگرى از افعال موجودات كه از اختيار و اراده آنان سر مى‌زند و مخصوص موجودات مختار و برخوردار از اراده آزاد است، حوزه امر تمكينى يا امر تدبيرى تمكينى خداوند است.

[١] . همان: ١٢- ١٤.