فقه نظام سياسى اسلام - اراکی، محسن - الصفحة ١٤٩ - ب توحيد افعالى خداوند
هركس، مأمورانى است كه پىدرپى، از پيش رو، و از پشت سر او را از فرمان خدا [/ حوادث غير حتمى] حفظ مىكنند؛ و خداوند سرنوشت هيچ قومى (و ملّتى) را تغيير نمىدهد مگر آنكه آنان آنچه را در (وجود) خودشان است تغيير دهند و هنگامى كه خدا براى قومى (به خاطر اعمالشان) بدى (و عذاب) بخواهد، هيچ چيز مانع آن نخواهد شد؛ و جز خدا، (نجات دهنده و) سرپرستى نخواهند داشت.
مقصود از «أَرادَ اللَّهُ» در اين آيه اراده تمكينى خداوند است كه به واسطه امر تمكينى الهى اظهار و اعمال مىشود و لذا معناى آيه- نظير آيه يادشده فوق از سوره اسراء- اين است كه در آنجا كه امر تمكينى خدا- در نتيجه سوء اختيار آدميان- به عاقبت بدى كه نتيجه انتخاب بد آنان است، منجر شود؛ هيچ چيز نمىتواند آنان را از اين سرانجام شوم برهاند و مانع سرنوشت سياهى شود كه در انتظار آنان است.
بنابر آنچه گفته شد، امر يا اراده يا فعل تمكينى خداوند، امر و ارادهاى است كه به افعال موجودات مختار تعلق مىگيرد. قدرت بر انجام فعل، قدرت اراده و اختيار و انتخاب فعل و مقدمات اراده و فعل اختيارى، همگى متعلق امر تمكينى خداوند است.
انسان به عنوان موجود مختارى كه خداوند به او قدرت انتخاب و اراده آزاد داده است، برترين نمونه موجوداتى است كه در حوزه اوامر تمكينى خداوند قرار دارند.
امر تمكينى خداوند، آدمى را قادر بر انتخاب رفتار و كردار خود نموده و سرنوشت او را در گرو انتخاب و اختيار و اراده آزاد او قرار داده است.
قدرت انتخاب و اراده آزاد، مسئوليتآفرين است. به دليل قدرت بر انتخاب، مسئوليت پىآمدهاى ناشى از انتخاب بد و نادرست، دامنگير فاعل انتخابگر خواهد شد و اوست كه بايد در برابر نتايج شوم انتخاب نادرست خود پاسخگو باشد.
در اينجا دو اصل بنيادين وجود دارد: