فقه نظام سياسى اسلام - اراکی، محسن - الصفحة ١٦٩ - برهان ششم

برهان پنجم‌

اين برهان نيز بر سه مقدمه مبتنى است:

مقدّمه اول: حاكميّت هر حاكمى مستلزم محدود كردن آزادى محكوم است.

مقدّمه دوم: محدودكردن آزادى موجود آزاد- از جمله انسان- به غير حدود عدل و حق، عقلًا قبيح و نارواست.

مقدّمه سوم: عدل و حقى كه مى‌تواند آزادى موجودى را محدود كند، حكم و دستور و فرمان عدل خطاناپذير است.

براساس اين مقدمات، چنين نتيجه گرفته مى‌شود: از آنجا كه تنها موجودى كه حكم و فرمانش عدل خطاناپذير است، وجود مقدس حق‌تعالى است، لذا حقّ حاكميّت، مخصوص ذات مقدس اوست.

برهان ششم‌

اين برهان بر سه مقدمه مبتنى است:

مقدّمه اول: حاكميّت، مستلزم عمل حاكم به اصلح در حق محكوم است؛ بدين معنا كه حاكم عقلًا مسئول است آنچه را كه در حق محكوم بهتر است و صلاح او را بهتر و بيشتر تأمين مى‌كند، برگزيند و به آن عمل كند و لهذا در آنجا كه فردى توانايى و آمادگى تأمين آنچه در حقّ محكوم، اصلح است را دارا باشد، چنانچه كسى ديگر كه از آن توانايى و آمادگى برخوردار نيست وجود داشته باشد، عقل به وجوب پذيرش حاكميّت حاكم اصلح و اقوى حكم مى‌كند.

مقدّمه دوم: تأمين آنچه براى محكومين اصلح است، توقف بر علم بر جميع وجوه مصالح دارد.