فقه نظام سياسى اسلام - اراکی، محسن - الصفحة ١٢ - ١ تفاوت در موضوع

اگر به جامعه انسانى نظرى بيفكنيم، خواهيم ديد كه جامعه انسانى، متشكل از افراد و نهادهاى خردى همچون خانواده، قبيله، طبقات، احزاب و طوايف، مؤسسات و نهادهاى اجتماعى، شخصيت‌هاى حقوقى و دسته‌جات و جمعيت‌هاى گوناگون تشكيل شده است. افراد و نهادهاى خُرد كه به نمونه‌هايى از آنها اشاره كرديم، همگى بخش‌ها و اجزايى از يك جامعه واحد را تشكيل مى‌دهند و هر يك از اين بخش‌ها و اجزاء و اعضاء از تكاليف و حقوقى برخوردارند كه در فقه اسلامى مشروحاً بيان گرديده است. اين مجموعه از حقوق و تكاليف، اعتبارات و مقررات مربوط به آنها، همگى در حوزه فقه خُرد قرار دارند. نام‌گذارى اين نوع از مباحث فقهى، به نام «فقه خُرد» بدين جهت است كه موضوع اين نوع از مسائل فقهى افراد، بخش‌ها، اجزاء و اعضاى تشكيل‌دهنده جامعه است؛ درحالى‌كه موضوع مسائل فقه كلان، همه جامعه به‌عنوان يك واحد كلان انسانى است؛ زيرا موضوع بسيارى از احكام فقهى، نه افراد جامعه و نه بخش‌ها، اعضاء و اجزاى خُرد جامعه، بلكه كلّ واحد اجتماعى انسانى است كه از آن به «جامعه» تعبير مى‌شود.

در تعريف فقه آمده است:

«هو العلم بالاحكام الشرعيّه الفرعيه عن أدلتها التفصيليّه»[١].

فقه، علم به احكام شرعى فرعى از ادله تفصيلى آن است.

در تعريف حكم شرعى آمده است كه عبارت است از:

«خطاب الله المتعلق بأفعال المكلفين»[٢].

[١] . ابوالقاسم ميرزاى قمى، قوانين الاصول، ص ٥.

[٢] . همان.