فقه نظام سياسى اسلام - اراکی، محسن - الصفحة ٢٠ - تفاوت سوم

برترين و بالاترين مطلب و كليد هر مطلبى و دروازه همه اشياء و آنچه رضاى خداست: اطاعت امام پس از معرفت اوست. همانا اگر كسى شب‌ها را زنده بدارد و روزها را روزه‌دارى كند و تمام دارايى خود را صدقه دهد و هر ساله در طول دوران عمر خود به حج رود، لكن ولايتِ ولى خدا را نشناسد تا از او پيروى كند و اعمال خود را با راهنمايى او انجام دهد، هيچ حقّ ثوابى بر خدا ندارد و از اهل ايمان به شمار نمى‌آيد.

در اين روايت، اطاعت از امام و رفتار دينى، در چارچوب سيستم ولايتى او، شرط ايمان و قبولى عمل شمرده شده و كليّه اعمال و رفتارهاى دينى خارج از سيستم حكومت و ولايت ولى خدا، بى‌ارزش و پوچ قلمداد شده و در حقيقت، مصداق آيه كريمه‌ وَ قَدِمْنا إِلى‌ ما عَمِلُوا مِنْ عَمَلٍ فَجَعَلْناهُ هَباءً مَنْثُوراً[١] «به سوى آنچه عمل كرده‌اند مى‌آييم و آن را مانند ذرات پراكنده در هوا مى‌كنيم» دانسته شده است.

تفاوت سوم‌

تفاوت حكمى در مقام امتثال، و مقصود از آن، انحلالى بودن امتثال در احكام فقه خُرد و مجموعى بودن امتثال در احكام فقه كلان است. احكام فقه خرد در مقام امتثال، انحلالى‌اند؛ بدين معنى كه امتثال اوامر متعلق به افعال خُرد؛ نظير: امر به «صلاة» و «زكاة» هر يك، امتثال مستقلى دارد و عصيان يكى، مانع از امتثال ديگرى نيست؛ لهذا در مقام امتثال و عصيان، مجزاى از يكديگرند؛ درصورتى‌كه اوامر متعلّق به افعال فقه كلان، معمولًا در مقام امتثال، مجزاى از يكديگر نيستند؛ بدين معنا كه مثلًا سيستم حكومتى واحد، قابل تبعيض در مقام امتثال نيست و نمى‌توان بخشى از سيستم حكومتى را پذيرفت و از پذيرش بخشى ديگر سر باز زد. تبعيض در اجراى سيستم حكومتى واحد يا تبعيض در اجراى سيستم اقتصادى واحد، به‌منزله عدم اجراى آن به‌طور مطلق و كلى است.

[١] . سوره فرقان: ٢٣.