فقه نظام سياسى اسلام - اراکی، محسن - الصفحة ١٤٢ - ب توحيد افعالى خداوند

اللَّهُ الَّذِي خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ وَ ما بَيْنَهُما فِي سِتَّةِ أَيَّامٍ ثُمَّ اسْتَوى‌ عَلَى الْعَرْشِ ما لَكُمْ مِنْ دُونِهِ مِنْ وَلِيٍّ وَ لا شَفِيعٍ أَ فَلا تَتَذَكَّرُونَ\* يُدَبِّرُ الْأَمْرَ مِنَ السَّماءِ إِلَى الْأَرْضِ ثُمَّ يَعْرُجُ إِلَيْهِ فِي يَوْمٍ كانَ مِقْدارُهُ أَلْفَ سَنَةٍ مِمَّا تَعُدُّونَ‌[١].

خداوند كسى است كه آسمان‌ها و زمين و آنچه را ميان اين دو است در شش روز [/ شش دوران‌] آفريد، سپس بر عرش (قدرت و تدبير جهان هستى) قرار گرفت؛ هيچ سرپرست و شفاعت كننده‌اى براى شما جز او نيست؛ آيا متذكّر نمى‌شويد؟!\* امور (اين جهان) را از آسمان‌به سوى زمين تدبير مى‌كند؛ سپس در روزى كه مقدار آن هزار سال از سال‌هايى است كه شما مى‌شمريد به سوى او بالا مى‌رود (و دنيا پايان مى‌يابد).

در آيه اخير، جمله‌ يُدَبِّرُ الْأَمْرَ تفسير و بيان حال فاعل در جمله‌ اسْتَوى‌ عَلَى الْعَرْشِ‌ است كه نتيجه استواء على العرش را تدبير امر بيان نموده است.

اسْتَوى‌ عَلَى الْعَرْشِ؛ چنان‌كه از اين آيه و آيات ديگر استفاده مى‌شود، به معناى حاكميّت و تدبير الهى است كه دامنه آن تمام جهان آفرينش را فرا مى‌گيرد.

خلق اشياء و سپس استواء على العرش و تدبير امر، اشاره به همان دو مرحله امر الهى است: امر خلقى و امر تدبيرى.

در آيات يادشده ديگر نيز به همين دو مرحله اشارات روشنى شده است و از مرحله تدبير، گاه به «هدايت» و گاه به «امر» و گاه به «تيسير سبيل» تعبير شده است.

[١] . سوره سجده: ٤ و ٥.