فقه نظام سياسى اسلام - اراکی، محسن - الصفحة ٢١١ - واژه سوم «تدبير أمر»

خدا همان كسى است كه آسمان‌ها را، بدون ستون‌هايى كه بتوانيد آنها را ببينيد، برافراشت، سپس بر عرش (قدرت) قرار گرفت؛ (و به تدبير جهان پرداخت؛) و خورشيد و ماه را مسخّر ساخت، كه هر كدام تا زمان معينى حركت دارند. كارها را او تدبير مى‌كند؛ آيات را (براى شما) تشريح مى‌نمايد؛ شايد به لقاى پروردگارتان يقين پيدا كنيد.

در اين آيه، ضمن اشاره به وصف الهى «

تدبير الأمر

» به اقسام چهارگانه امر و فعل الهى اشاره شده است:

١. امر يا فعل خلقى‌ (رَفَعَ السَّماواتِ‌ ...)؛

٢. امر يا فعل تسخيرى‌ (وَ سَخَّرَ الشَّمْسَ وَ الْقَمَرَ)؛

٣. امر يا فعل تدبيرى‌ (يُدَبِّرُ الْأَمْرَ) كه شامل همه اوامر تدبيرى از جمله امر تمكينى مى‌شود؛

٤. امر يا فعل تشريعى‌ (يُفَصِّلُ الْآياتِ).

ظاهر آيه اين است كه‌ (يُدَبِّرُ الْأَمْرَ) و (يُفَصِّلُ الْآياتِ) بيان و تفسير (اسْتَوى‌ عَلَى الْعَرْشِ) است.

جمله‌ (اسْتَوى‌ عَلَى الْعَرْشِ) كنايه از حكومت و سلطنت خداى متعال است كه جمله‌ «يُدَبِّرُ الْأَمْرَ» و جمله‌هاى قبل و بعد آن به توضيح اين حكومت و سلطنت پرداخته است.

جمله‌ (يُفَصِّلُ الْآياتِ) به صراحت بر شمول تدبير امر خداوند نسبت به جهان انسانى دلالت دارد و نيز دلالت بر اين دارد كه اين تفصيل آيات، جلوه و اثرى از (اسْتَوى‌ عَلَى الْعَرْشِ) الهى و مُلك و سلطنت خداوندى است.

نمونه چهارم: نظير مضمون آيه فوق در سوره سجده آمده است: