فقه نظام سياسى اسلام - اراکی، محسن - الصفحة ٢١٠ - واژه سوم «تدبير أمر»

اين آيات و آيات پيش و پس آنها ضمن دلالت بر حصر حاكميّت و سلطنت و مُلك در ذات خداى متعال به ادلّه متعددى در اين زمينه اشاره دارند.

دليل اول: آفرينندگى؛ آفرينندگى خدا خود دليل بر اين است كه حاكميّت، تنها از آنِ اوست. در گذشته به اين دليل اشاره كرديم.

دليل دوم: روزى‌دهندگى؛ چون تنها روزى‌دهنده خداست، پس هم‌اوست كه تنها حاكم و سلطان حقّ جهان آفرينش و جامعه انسانى است.

دليل سوم: رهنمايى به حق و بى‌نيازى از رهنمايى ديگران.

از آنجا كه خداى متعال تنها راهنماى به حق است و هر راه‌يافته به حق به راهنمايى او نيازمند است، بنابراين حاكميّت و سلطنت تنها از آن اوست؛ زيرا استحقاق سلطنت و حكومت از آن كسى است كه در ذات خود راهنماى به حق است و ديگران در راه‌يابى به حق، نيازمند او و او بى‌نياز از راهنمايى و هدايت ديگران است. اين وصف، مخصوص خداست و كسى خدا را در اين ويژگى شريك و نظير نيست.

اين استدلال‌ها به ضميمه صراحت آيه‌ (وَ مَنْ يُدَبِّرُ الْأَمْرَ فَسَيَقُولُونَ اللَّهُ) دلالت بر حصر حاكميّت در ذات خداى متعال دارند.

نمونه سوم:

خداى متعال در سوره رعد مى‌فرمايد:

(اللَّهُ الَّذِي رَفَعَ السَّماواتِ بِغَيْرِ عَمَدٍ تَرَوْنَها ثُمَّ اسْتَوى‌ عَلَى الْعَرْشِ وَ سَخَّرَ الشَّمْسَ وَ الْقَمَرَ كُلٌّ يَجْرِي لِأَجَلٍ مُسَمًّى يُدَبِّرُ الْأَمْرَ يُفَصِّلُ الْآياتِ لَعَلَّكُمْ بِلِقاءِ رَبِّكُمْ تُوقِنُونَ)[١].

[١] . سوره رعد: ٢.