اثرآفرینان استرآباد و جرجان (استان گلستان) - مقدم، محمدباقر - الصفحة ٤٥٢ - «فضل الله بن عبدالرحمن نعیمی استرآبادی»
سرودن بشارت نامه سید فضل الله، به زبان ترکی، در سال ٨١١ه-.ق. توسط «رفیعی» به پایان رسید.
بشارت نامه یکی از مهم ترین آثاری است که در سراسر آن، وجود اندیشه های حروفی چشمگیر است.
«رفیعی» در این اثر از «عماد الدین نسیمی» به احترام و بزرگی یاد کرده و تاکید می کند که وی از طریق «نسیمی» با اندیشه ها و افکار نعیمی آشنا شد.
نسخه های خطی:
١ نسخه ی خطی در «کتابخانه ی ملی ملک» «تهران» به شماره ١/٤٥٩٨ در ٢٦ برگ، کتابت سده ١١ه-.ق. موجود است.
نسخه های چاپی:
چاپ نشده است.
٤. جاودان نامه
کتاب «جاودان نامه» که گاهی به نام «جودان نامه» و زمانی «جودان نومه» خوانده می شود، تفسیری است که فضل بر قرآن نوشته است.
وی در این تفسیر، تاویل های تازه ای برای آیات قرآن آورده است. هدف او از این نوع تاویل ها، استناد بر حقانیت دعوی های خویش بوده است. پیروان او از این کتاب در نوشته های خود جمله ها نقل کرده اند. برخی صفحه های آن سراسر به فارسی است و حتی یک واژه ی گرگانی ندارد. نثر آن همه جا بسیار ساده است و در آن هیچ گونه صنعت به کار نرفته وحتی دقت بسیار نیز نشده است. فقط فضل الله کوشیده است که آنچه می خواسته، به سادگی یادداشت کند. گاهی حتی غلط دستوری در بعضی جمله های آن دیده می شود.
گفتنی است «جاودان نامه» را شاگردان و جانشینان فضل الله شرح داده اند. نسخه های خطی برخی از این شروح در کتابخانه های «ایران» و جهان، از جمله کتابخانه ی مجلس شورای اسلامی موجود است.
هم چنین «جاودان نامه» یکی از متون اصلی «حروفیه» محسوب می گردد. به گونه ای که آنها این کتاب را در نهان و آشکار برای پیروان این فرقه، تدریس می کنند.
نسخه های خطی جاودان نامه در همه ی کتابخانه های «ایران» و جهان شناسایی نشده و متون آنها با هم مقایسه نگردیده است. از این رو به درستی دانسته نیست که آیا جاودان نامه همان «جاودان کبیر» و «جاودان صغیر» است یا هرکدام آنها کتاب مستقلی هستند؟
نسخه های خطی:
٢ نسخه ی خطی در «کتابخانه دانشگاه استانبول» به شماره ٨٦٩ در ٢٣ برگ، کتابت سال ١٠٤٩ه-.ق. و شماره ١٢٥٦ در ٢٢٣ برگ، کتابت سده ١٢ه-.ق. موجود است.
١ نسخه ی خطی در «کتابخانه ی مجلس شورای اسلامی» به شماره ١٥٦٩٩ در ٤٣٦ برگ، وجود دارد که نام «جاودان نامه» در آن نیست. لیکن به نظر کارشناسان، احتمال دارد شرح آن باشد. یا تحریری از آن. از سوی دیگر چون تاریخ تالیف این اثر به سال ٧٧٦ه-.ق.، یعنی زمان حیات فضل الله و پیش از تاریخ تالیف جاودان نامه است، کمی مسئله پیچیده می شود.
زیرا بنا به نوشته ی «صادق کیا»، جاودان نامه به سال ٧٩٦ه-.ق. در «شروان» (باکو) تالیف شده است. در این صورت چگونه شرح آن پیش از تالیف نوشته می شود؟
از این روی، به نظر می رسد نسخه ی شماره فوق مجلس شورای اسلامی، یک نسخه ی دیگر از «جاودان نامه» است.
١ نسخه ی خطی دیگر نیز در «کتابخانه ی مجلس شورای اسلامی» به شماره ١٧٧٩٧ در ٢٠٨ برگ موجود است.