اثرآفرینان استرآباد و جرجان (استان گلستان) - مقدم، محمدباقر - الصفحة ٣١٥ - «علی بن محمد جرجانی»
الحسن بن الحسین الشیعی السبزواری»، به کتاب «ابوالمحاسن علی گرگانی» اشاره کرده و می گوید: «این اثر به خط شیخ حسن سبزواری کتابت شده است.»
سپس سال کتابت را ٧٤٧ه-.ق. و سال تالیف آن را ٧٢٠ه-.ق. تعیین کرده است.
گذشته از این، در بخش کنیه ها، ذیل «الشیخ ابوالمحاسن جرجانی»، او را از بزرگان علمای معاصر «علامه حلی» معرفی می کند.
مرحوم «افندی» در این بخش، از وجود یک نسخه ی کهن از آثار «ابوالمحاسن گرگانی»، در نزد خودش خبر می دهد.
مرحوم «آقابزرگ» در «الحقائق الراهنه»، بر «افندی» ایراد وارد کرده و گفته است که وی شرح حال ابوالمحاسن گرگانی را با «ابوالمحاسن رویانی»، درهم کرده است. در حالی که با مراجعه به «ریاض العلما» چنین چیزی مشاهده نمی گردد.
آثار:
تکمله السعادات فی کیفیه العبادات المسنونات
مولف این اثر را در عبادات و به زبان فارسی نوشته است.
نسخه های خطی:
صاحب «ریاض العلما» از ١ نسخه ی خطی در کتابخانه ی خودش خبر داده و آن را به خط «شیخ حسن بن حسین سبزواری» معرفی کرده است. سال کتابت نسخه، ٧٤٧ه-.ق. است.
نسخه های چاپی:
چاپ نشده است.
منابع:
اثرآفرینان ١/١٨٩؛ اعیان الشیعه ٢/٤٢٢؛ الذریعه ٤/٤١٤-٤١٥؛ ریاض العلماء ١/١٧٦ و ٥/٥٠٩؛ طبقات اعلام الشیعه (الحقائق الراهنه) ٣/١٧٤.
«علی بن محمد جرجانی»
قرن ؟ ه-.ق.
از شرح حال و آثار این مولف هیچ اطلاعی در دست نداریم. فقط براساس یک نسخه ی خطی در «کتابخانه ی عمومی اوقاف سلیمانیه» «عراق» با عنوان «الالغاز النحویه» (القسم الثانی) که با نام «علی بن محمد جرجانی» ثبت شده است، پی به وجود چنین شخصی برده ایم.
کتاب با عنوان «الالغاز النحویه»، چند تن دیگر نیز نوشته اند. برخی از آنها بسیار قدیمی و برخی از متاخران هستند. لیکن هیچ کدام ربطی به هم دیگر ندارند.
همچنین خاورشناس مشهور، «ادگار بلوشه» در «فهرست نسخه های خطی فارسی کتابخانه ملی فرانسه» اثری با عنوان «جامع التواریخ» را به شخصی با نام «جرجانی، سید شریف علی بن محمد کرمانی» نسبت داده است. درستی این نسبت نیز نیاز به بررسی دارد.
خصوصاً که ترکیب این نام درست نیست؛ زیرا نسبت کرمانی و جرجانی برای اشخاصی با نام «علی بن محمد» در هیچ منبعی دیده نشده است. شاید هم منظور «بلوشه»، «میرسید شریف جرجانی» است. اما مطابق تحقیقات موجود، وی کتابی با عنوان یاد شده ندارد.
در واقع نگارنده نتوانست درستی یا نادرستی این نسبت را به دست آورد. از این رو مطابق یافته های خود، به گزارش پرداخت. باشد که در آینده اطلاعات بیشتری به دست آید و شناخت بیشتری از علی بن محمد جرجانی در دسترس قرار گیرد.
آثار:
١. الالغاز النحویه (القسم الثانی)
این اثر با عنوان مشترک فوق در دو قسم تدوین شده است. ظاهراً قسم اول به دست «عبدالله بن محمد بیتوشی» و قسم دوم به قلم «علی بن محمد جرجانی» نوشته شده است.