«ابوعبدالله محمد بن عبدالله بن مملک اصفهانی جرجانی»، مشهور به «ابن مملک»، از متکلمین جلیل القدر و عظیم الشان اواخر سده ی سوم و اوایل سده ی چهارم ه-. ق. است.

او در «جرجان» متولد شده و پس از تحصیل مقدمات، به شهرهای مختلف اسلامی سفر کرد. مدتی در «اصفهان» رحل اقامت افکند و به همین خاطر اصفهانی نیز نامیده شد.

ابن مملک، نخست مذهب «اهل تسنن» داشت. از نظر اصول، در زمره ی «معتزلیان» بود. در ملاقات و گفت گوهایی با «عبدالرحمان بن احمد بن جبرویه (خیرویه) عسکری»، مذهب «تشیع» را پذیرفت.

او پس از گرویدن به آیین «تشیع»، به تحقیق و تفحص بسیار پرداخت و در علم کلام به مقامی بلند دست یافت.

گفته می شود، محمد بن عبدالله جرجانی، پس از استبصار و تحقیق در مذهب «تشیع»، به روشنگری پرداخت و با ابوعلی محمد بن عبدالوهاب جبائی متوفای ٣٠٣ه-.ق. و رئیس «معتزلیان» «بصره»، مناظراتی داشت.

آثار:

١. الجامع فی سائر ابواب الکلام

این اثر گویا از آثار بسیار مهم و مفصل محمد بن عبدالله جرجانی در مباحث مختلف کلامی است.

نسخه های خطی:

هیچ نسخه ی خطی به دست نیامد.

نسخه های چاپی:

چاپ نشده است.

٢. مجالس مع ابی علی الجبائی

این اثر، مشروح مناظرات محمد بن عبدالله جرجانی با «ابوعلی محمد بن عبدالوهاب جبائی» است.

نسخه های خطی:

هیچ نسخه ی خطی به دست نیامد.

نسخه های چاپی:

چاپ نشده است.

٣. المسائل و الجوابات فی الامامه

مجموعه ای از پاسخ ها به پرسش ها و شبهاتی است که درباره ی امامت از سوی دشمنان امامت علی بن ابی طالب (ع) مطرح می گردید.

نسخه های خطی:

هیچ نسخه ی خطی به دست نیامد.

نسخه های چاپی:

چاپ نشده است.

٤. موالید الائمه (ع)

همان گونه که از نام این اثر آشکار است، در بیان تاریخ و زمان تولد هریک از چهارده معصوم (ع) به اتکای احادیث و اخبار صحیح از طرق «شیعه» است.

نسخه های خطی:

هیچ نسخه ی خطی به دست نیامد.

نسخه های چاپی:

چاپ نشده است.

٥. نقض الجبائی فی الامامه

اثری است کلامی در اثبات امامت علی بن ابی طالب (ع) و امامان دوازده گانه، در رد ادعاها و ادله ی ابوعلی جبائی.