اثرآفرینان استرآباد و جرجان (استان گلستان) - مقدم، محمدباقر - الصفحة ٥٩٤ - «محمد بن علی ضریر جرجانی»

«محمد بن علی ضریر جرجانی»

قرن ٤ه-.ق.

از شرح زندگانی ریاضی دان و ستاره شناس بزرگ قرن چهارم ه-. ق.، «ابوسعید محمد بن علی ضریر جرجانی»، تقریباً هیچ اطلاعی در دست نیست.

«ابوریحان بیرونی» نام کامل او را در «استخراج الاوتار» به همان صورتی که ذکر شد، آورده است.

برخی منابع مانند: «هنریش سوتر (زوتر)»، متوفای ١٩٢٢م. در آثارش، ابوسعید ضریر جرجانی را با «ابوسعید ضریر احمد بن خالد بغدادی» اشتباه گرفته و دوره حیاتش را قرن سوم دانسته است. همین اشتباه سبب شده که ابوسعید ضریر جرجانی را شاگرد «ابوعبدالله محمد بن زیاد بن اعرابی» متوفای ٢٣١ه-.ق. تصور کنند.

این در حالی است که ابوسعید محمد بن علی ضریر جرجانی، در رساله ی «مسائل هندسیه» از ریاضی دان، «ابوعبدالله محمد بن احمد شنی» که در نیمه ی دوم قرن چهارم می زیست، نام برده است.

از واژه ی «ضریر» در دنباله ی نام ابوسعید جرجانی چنین برمی آید که وی نابینا یا بسیار مریض و نحیف بوده است.

به هر روی این دانشمند جرجانی، شاید در «جرجان» به دنیا آمد و پس از بالیدن و تحصیل در زادگاهش، از دانشمندان بزرگ روزگار خویش بهره برد و آثاری را در هندسه و ریاضیات از خود برجای نهاد.

آثار:

١. شرح دیوان روبه بن العجاج

احتمالاً این اثر به اشتباه به ابوسعید محمد بن علی ضریر جرجانی نسبت داده شده است؛ زیرا وی ادیب نبود تا دیوان «روبه بن عجاج» را شرح کند. با اینهمه، به دلیل اینکه فهرست نویس نسخه های خطی «کتابخانه ی دارالکتب مصر» آن را به ابوسعید ضریر نسبت داده است، در اینجا شناسانده و توضیح داده شد.

نسخه های خطی:

١ نسخه ی خطی در «کتابخانه ی دارالکتب المصریه قاهره» به شماره ٥١٩ در ١٣٧ برگ، کتابت سال ١٢٨٩ه-.ق. موجود است.

نسخه های چاپی:

چاپ نشده است.

٢. شرح المعلقات السبع

به نظر می رسد این اثر نیز به اشتباه به ابوسعید ضریر جرجانی نسبت داده شده است.

نسخه های خطی:

١ نسخه ی خطی در «کتابخانه ی دارالکتب المصریه قاهره» به شماره ٣٩١١ در ١٧٨ برگ موجود است.

نسخه های چاپی:

چاپ نشده است.

٣. مسائل الهندسیه

گفته می شود ابوسعید ضریر جرجانی این اثر را خطاب به