اثرآفرینان استرآباد و جرجان (استان گلستان) - مقدم، محمدباقر - الصفحة ٥٠٤ - «محمد بن تاج الدین حسن استرآبادی»
«محمد بن تاج الدین حسن استرآبادی»
قرن ١٠ه-.ق.
پیشتر ذیل مدخل «احمد بن تاج الدین حسن» یادآور شدیم که به نظر برخی از بزرگان، وی برادری با نام «سلطان محمد بن تاج الدین حسن بن سیف الدین استرآبادی» دارد. اما شرح حال وی چندان روشن نیست.
ظاهراً شش تن با نام «سلطان محمد» یا «محمد بن حسن» به «استرآباد» منسوب هستند. یکی از آنان، «محمد بن حسن شریف استرآبادی» بود که در مدخل پیشین گذشت. دومی: «محمد بن تاج الدین حسن اصفهانی» مشهور به فاضل هندی است که در مدخل پسین خواهد آمد. سومی: «سلطان محمد صدقی استرآبادی» است که شرح حال وی نیز در چند مدخل پیشتر گذشت. چهارمی: شاعری است به نام «سلطان محمد» که برخی منابع مانند: «گلزار جاویدان»، او را برادر مولانا «ابراهیم استرآبادی» و برخی دیگر مانند: «شعرای مازندران و گرگان» وی را فرزند مولانا «ابراهیم استرآبادی» و برادر «اسماعیل استرآبادی» دانسته است. پنجمی: در «فهرست مستند اسامی مشاهیر و مولفان» «کتابخانه ملی» ذیل مدخل «استرآبادی، سلطان محمد بن حسن، -٩٥٢ق.» آمده است. این منبع در ارجاعات همین مدخل، تخلصش را «ساقی» و نام پدرش را «تاج الدین حسن» ثبت کرده است. ششمی: که در واقع مدخل مورد نظر ماست، «سلطان محمد بن تاج الدین حسن بن سیف الدین استرآبادی» نویسنده ی کتاب «تحفه المجالس» است.
شاید کهن ترین منبع، که از سلطان محمد استرآبادی سخن گفته است، «تحفه سامی» است. اما گزارش «تحفه سامی» با «سلطان محمد صدقی استرآبادی» مطابقت دارد. بنابراین، نویسنده ی «تحفه المجالس» غیر از موارد یاد شده در فوق است.
آثار:
تحفه المجالس
این کتاب به زبان فارسی و در یک مقدمه، چهارده مقصد و یک خاتمه تنظیم شده است. مولف در مقدمه معنای معجزه را بیان کرده و منابع خودش را یادآور شده است. چهارده مقصد را به معجزات چهارده معصوم اختصاص داده است. در خاتمه شهرهای حضرت صاحب الامر (عج) و علایم ظهور آن حضرت را بیان کرده است.
تحفه المجالس توسط «میرزا محمد بن محمدعلی کاشانی ترک آبادی» خلاصه شده است.
نسخه های خطی:
١ نسخه ی خطی در «کتابخانه ی آستانه حضرت فاطمه معصومه (س)» به شماره ٣: ١٠٦-٥٧٧٢ در ١٩٢ برگ، کتابت سال ١٢٤٩ه-.ق. موجود است.
١ نسخه ی خطی در «کتابخانه ی آیت الله العظمی مرعشی نجفی (ره)» به شماره ٣١٠٩ در ١٣٤ برگ، موجود است.
١ نسخه ی خطی در «کتابخانه ی دانشکده ی الاهیات و معارف اسلامی تهران» به شماره ١/١٠٤ موجود است.
١ نسخه ی خطی در «کتابخانه ی وزیری یزد» به شماره ٢٦٧٠ در ١٣٦ برگ موجود است.
١ نسخه ی عکسی در «کتابخانه ی مرکز احیای میراث اسلامی قم» به شماره ٢٩٤ در ٣٥١ صفحه، کتابت سال ١٢٠٨ه-.ق. موجود است.
علاوه بر موارد فوق، در کتابخانه های «مدرسه ی فیضیه»، «تبریز»، «آستان قدس» و «دانشگاه» نیز موجود است.