اثرآفرینان استرآباد و جرجان (استان گلستان) - مقدم، محمدباقر - الصفحة ٢٨٠ - «علی بن حسین (ابن هندو)»
بنا به گفته ی «ابوالفضل بندنیجی»، که در ١٠ یا ١٢ سالگی، ابن هندو را در «جرجان» دیده است، احتمال سکونت وی در «جرجان» را تقویت می کند. از این رو در زمره ی علمای «جرجان» به شمار می رود.
ابن هندو مدتی هم به «بغداد» سفر کرد و در خدمت «عضدالدوله دیلمی» دیوان انشا را عهده دار شد. چندی نیز از منشیان «سیده خاتون» مادر «مجدالدوله» بود.
اما عشق به تحقیق و تدریس، مانع از خدمت درباری شد و علی بن حسین عاقبت به «گرگان» رحل اقامت افکند و در آنجا حوزه ی درس شعر و ادب گسترد.
به هر حال ابن هندو هرچند گرگانی نیست، اما براساس تعریفی که در جمع آوری این مجموعه به عمل آمده است، به دلیل اقامت در «گرگان» و درگذشت در آنجا، در زمره ی دانشمندان «جرجان» و «استرآباد» معرفی می گردد.
گفتنی است ابن هندو پزشکی بود که فضل دانش را به مال دنیا نمی فروخت و پزشکانی را که برای کسب درآمد، شغل پزشکی را انتخاب نموده اند، به باد انتقاد می گرفت.
او آموختن فلسفه را برای پزشکان لازم می دانست. خود نیز فیلسوف زبردستی بود. در منطق صاحب نظر بشمار می رفت و با منطقیون به مناظره می نشست.
پدر و جدش کاتب و شاعر بزرگ بودند. خاندانش «شیعه» مذهب و شاید «زیدی» محسوب می شدند. در مجموع خاندانی اهل فضل و دانش به حساب می آمدند.
آثار:
١. اخلاق انسانیه
این کتاب در واقع ترجمه کتاب «الکلم الروحانیه فی الحکم الیونانیه» است. لذا به آنجا رجوع شود.
٢. الامثال المولده
هر چند نسخه های خطی یا چاپی این اثر ابن هندو تاکنون به دست نیامده است، لیکن «ابن اسفندیار» در «تاریخ طبرستان» بخشی از آن را نقل کرده است. بنابراین تا زمان «ابن اسفندیار»، کتاب «الامثال المولده» موجود بوده است.
نسخه های خطی:
هیچ گزارشی از نسخ خطی آن در دست نیست.
نسخه های چاپی:
چاپ نشده است.
٣. انموذج الحکمه
این کتاب ابن هندو نیز مانند بسیاری دیگر از آثارش، در دسترس نیست. اما منابع تاریخی و کتاب شناسی، عموماً از آن یاد کرده اند.
«انموذج الحکمه» ظاهراً کتابی است در راهنمایی دانشجویان حکمت؛ زیرا بیشتر آثار ابن هندو، با قصد آموزش و راهنمایی دانشجویان حکمت، فلسفه، منطق و طب نوشته شده و برخی از آنها عنوان کلید ورود به آن رشته را دارد.
نسخه های خطی:
هیچ گزارشی از نسخ خطی آن در دست نیست.
نسخه های چاپی:
چاپ نشده است.
٤. البلغه من مجمل اللغه
«ابن اسفندیار» در تاریخ«طبرستان»، از این کتاب ابن هندو یاد کرده است.
نسخه های خطی:
هیچ گزارشی از نسخ خطی آن در دست نیست.
نسخه های چاپی:
چاپ نشده است.
٥. حدود اشیاء الطبیه
به نظر می رسد ابن هندو در این اثر حدود اشیای طبی را